JSF Nieuws.nl

Inverness (UK) – De eerste F-35A voor het uitvoeren van grondtests van de structuur van het toestel is gearriveerd bij het testlaboratorium in de Engeland na een reis per vrachtschip vanuit de USA. De strucurele grondtests in Engeland starten in juli en lopen door tot de nazomer van 2010 en overlappen in hoge mate de reeds aangevangen productie. Een groot risico.

Na een reis van drie weken op een vrachtschip is het F-35A prototype AG-1, bestemd voor statische grondbeproeving aangekomen in Engeland bij de Structural and Dynamic Test Facility van BAE Sysems in Brough, East Yorkshire.
De publieke roll-out van prototype AG-1 vond plaats in de week van 19 december 2008, een dag voordat de resultaten van de Nederlandse kandidatenevaluatie bekend werd en de Noorse regering het Noorse parlement informeerde omtrent hun voorstel voor aankoop van de JSF.
Daarna is de AG-1 verder afgewerkt, druktests op de cockpit en brandstoftanks zijn uitgevoerd en instrumentalisatie is aangebracht voor verder testen. Op 27 maart vertrok het per vrachtwagen van Fort Worth, Texas naar de kust en met een Brits vrachtschip werd het naar Engeland vervoerd. De eerste JSF op Brits grondgebied is gearriveerd.

Europese testfaciliteit BAE Systems toplocatie

Bij aankomst zei Mick Ord, directeur van de BAE Systems F-35 Lightning II business unit: “This is another major milestone in the F-35 program and we’re delighted to take delivery of the full-scale static testing airframe. BAE Systems is a principal subcontractor to Lockheed Martin on the F-35 program and brings military aircraft expertise that is critical to the F-35 Lightning II airframe and systems. We lead on several work share areas, of which structural testing is one.”
BAE Systems is verantwoordelijk voor het uitvoeren van een groot deel van de structurele belasting- en duurtests van de JSF. De Structural and Dynamic Test Facility van BAE Systems in Brough is een kenniscentrum bij uitstek als het gaat om structurele tests. Het F-35 airframe zal worden geplaatst in een speciale testinstallatie met 4000 meetsensoren. Met behulp van 165 hydraulische actuators kunnen de krachten worden nagebootst die optreden tijdens het vliegen. De installatie weegt 365 ton en omvat circa 85 kilometer bedrading om alle connectoren en sensoren te verbinden. De computer kracht die beschikbaar is om alle simulatietoepassingen op te draaien is ruwweg het equivalent van 25 supersnelle personal computers.

Duurproeven aanvulling op simulaties

De AG-1 is een van de zes test airframes voor grondproeven die gebouwd worden in het kader van de JSF ontwikkelingsfase (System Development and Demonstration fase). Voor elke versie (F-35A CTOL, F-35B STOVL en F-35C CV) zijn er twee prototypes voor grondproeven. Dertien andere F-35 prototypes zijn bedoeld voor testvliegen, hiervan hebben er momenteel drie (AA-1, BF-01, BF-02) gevlogen, in totaal circa 100 vluchten.
Vanaf juli zullen de grondproeven met de AG-1 daadwerkelijk starten in een beproevingsprogramma dat 15 maanden duur, tot circa oktober 2010. Daarna duurt het nog circa 6 maanden tot alle data is geanalyseerd en verwerkt tot een eindrapportage. Uit de proeven moet blijken of alle structuren en componenten sterk genoeg zijn om de krachten te weerstaan en of geen scheurvorming of structuurschade optreedt. Naarmate deze tests vorderen mag ook de zogeheten “flight envelope” van de vliegende prototypes worden uitgebreid (beproeving met grotere krachten), tot dan gelden daar beperkingen voor.
Er zijn computersimulaties van het ontwerp gedaan waaruit naar voren komt dat alles veilig is. Tevens zijn deelcomponenten afzonderlijk in laboratoria getest, maar daadwerkelijk integraal testen van het complete airframe brengt soms onverwachte zaken aan het licht en is daarom nodig. Een risico is het feit dat de productie al begonnen is, terwijl deze elementaire structuurtests nog moeten aanvangen.

Oorspronkelijke planning en voortgang

In januari 2008 werd in de planning voorzien in de roll-out van de AG-1 in april 2008, dit werd uiteindelijk december 2008. De aanvang van het beproevingsprogramma zou in de herfst van 2008 starten, maar is nu opgeschoven naar juli 2009. De eindrapportage is verschoven van mei 2010 naar eind 2010. Op dat moment zouden naast de prototypes al 14 productietoestellen (LRIP-1 en LRIP-2) zijn afgeleverd, dus nog voor het afronden van de eerste serie structurele grondtests. Tevens zijn dan nog eens minimaal zo’n 50 toestellen in aanbouw. Dit roept de vraag op: “Wat als er structurele problemen worden ontdekt, zoals het geval was – recent – in het commerciële Boeing 787 Dreamliner programma, waar ook te veel vertrouwd werd op computersimulaties?” Herstel zal dan miljarden en veel tijd kosten, een majeur risico in het JSF programma. Door de samenhang in het testprogramma leidt de vertraging in de structuurtests van de AG-1 onder andere tot een blokkade op het uitbreiden van de “flight envelope”. Pas na bepaalde tests mag met grotere belastingen worden gevlogen. Tevens vertraagd het de aanvang van de tests met de AG-2 (lange duurproeven, trillingen e.d.). Pas nadat de AG-1 uit de testopstelling is verwijderd, kunnen deze tests aanvangen. Wanneer de – essentiële – lange duur beproeving van de AG-2 voltooid is, zijn er al ver over de driehonderd F-35’s voltooid of in een ver stadium van aanbouw, waaronder de eerste Nederlandse toestellen.

Bronnen:
Persbericht 27-apr-2009; Lockheed Martin, Fort Worth, USA
Eigen archief JSFNieuws; planningen en productieschema’s

JSFNIEUWS090429-NS/nb

Inverness (UK) - Bij een bijeenkomst op de Britse vliegbasis RAF Cottesmore heeft de Britse Onderminister Quentin Davies aangegeven dat pas na de IOT&E fase in 2014 de Britsebehoefte aan JSF’s wordt vastgesteld. Tevens is een onderhoudscontract voor de bestaande Harrier afgesloten om dit toestel tot 2018 in optimale conditie te houden.

De Britse Onderminister voor defensie materieel Quentin Davies weigerde te bevestigen dat het volledige aantal van 150 Joint Strike Fighters (JSF) door het Verenigd Koninkrijk zal worden aangeschaft en aangegeven dat de Harriers mogelijk tot na 2018 in dienst zullen blijven.

Budget toereikend voor helft aantal JSF’s

Dit zei hij tegenover Defencemanagement.com bij een bijeenkomst op RAF Cottesmore: “We hebben geen enkele exacte beslissing genomen over welk aantal dan ook”, zei Quentin Davies.
Zijn commentaar kwam op het moment dat er groeiende speculaties zijn dat de Britse Defensie op geen enkele manier het volledige planaantal JSF’s kan veroorloven. Een defensie econoom vertelde Defencemanagement.com dat hooguit de helft van het aantal toestellen kan worden aangeschaft. In maart is besloten dat de Britten testtoestellen kopen, maar als volgende stap zal pas na het afronden van de IOT&E fase in 2014 de definitieve haalbaarheid en projectbehoefte worden vastgesteld voor de Britse Strijdkrachten.

Levensduurverlenging Harriers na 2018 niet uitgesloten

Op de persconferentie gaf Davies aan, dat indien noodzakelijk, de levensduur van de Harrier kon worden verlengd tot na 2018. Inzake de JSF zei hij: “Zaken kunnen mis gaan”. Maar hij ontkende dat de grote vertragingen en kostenoverschrijdingen die de Amerikaanse verwerving van de JSF toestellen beïnvloed zijn weerslag zullen hebben op de Britse situatie.
Het Britse bedrijf BAE Systems verkreeg donderdag ee contract ter waarde van £574 miljoen voor het onderhoud van de bestaande Harrier vloot. Het contract loopt tot en met 2018. Oorspronkelijk zouden de Harriers uiterlijk in 2014 worden afgestoten Met dit contract wordt het mogelijk nog jaren extra te vliegen in afwachting van het instromen van de JSF.

Bronnen:
Defencemanagement; 24-aprt-2009 “Minister non committal on JSF”
UK Ministry of Defence; 23-apr-2009; “New contract provides support to Harriers”

JSFNIEUWS090427-NS/nb

Fort Worth (USA) - De F-35B Lightning II short takeoff/verticale landing (STOVL) variant heeft tijdens proefnemingen laten zien dat het meer verticale stuwkracht produceert dan eerder berekend.

De tests werden uitgevoerd op een van speciale instrumenten voorziene “hover pit,”. De tests zijn recent gestart met prototype BF-01 en valideren tevens de prestaties van de besturingssoftware, bedizening, thermisch management systeem, de STOVL-systeem hardware en andere systemen..
“Het prestaties niveau zoals gemeten was absoluut uitzonderlijk,” meldde J.D. McFarlan, de leider van het Lockheed Martin F-35 Air Vehicle team. “We hadden 41.100 pond verticale stuwdruk tegenover de minimum eis van 40.550 pond, ruim 1% meer. Dit betekent dat we een prima marge hebben voor verticale landingen en korte starts, zoals we die toegezegd hebben aan klanten voor de STOVL variant,” zei hij. Deze klanten omvatten de U.S. Marine Corps,de United Kingdom’s Royal Navy en Royal Air Force, en de Italiaanse Navy en Luchtmacht.

Speciaal testplatform

Bij het testen in de hover-pit, wordt de JSF verankerd aan speciale kabels 4 meter boven een speciale platform, om grond-effecten uit te sluiten en het effect van een vrije vlucht te simuleren . Sensoren meten het vermogen en de reactie van het toestel op besturende acties van de vlieger. De tests zijn tevens bestemd om de alle kleppen en systemen die te maken hebben met de STOVL aandrijving te testen: de extra motor inlaat, de grote fan inlaat, de fan uitlaat, de zogeheten “roll posts”, en de kleppen die open gaan om het Rolls-Royce uitlaat systeem neerwaarts te kunnen bewegen. De tests zijn bedoeld voor het functioneel tonen van alle systemen bedoeld voor verticale landingen, en alle krachten worden gemeten die het vliegtuig beïnvloeden bij de STOVL operaties. De hover-pit tests zijn feitelijk de laatste serie grondtests voor het daardwerkelijk STOVL testvliegen kan beginnen.
De F-35B wordt aangedreven door een Pratt & Whitney F135 motor met een Rolls-Royce lift fan. De F135 is de meest krachtige motor ooit gebruikt in een straaljager.

Deze zomer echte STOVL vluchten

Doug Pearson, vice president van de F-35 Integrated Test Force gaf aan te verwachten dat deze zomer op het Naval Air Station Patuxent River kan worden begonnen met het vliegprogramma voor de STOVL tests, ongeveer een jaar later dan gepland. Het F-35B prototype maakte op 11 juni 2008 de eerste vlucht, maar stond vanaf september 2008 aan de grond wegens motorproblemen. Het F-35B toestel heeft de afgelopen negen maanden 14 vluchten gemaakt.

Bron:
Persbericht Lockheed Martin; 24-apr-2009; “F-35B Exceeds STOVL Thrust Requirement”

JSFNIEUWS090427-KR/nb

UPDATE (3) 21:50 uur

Den Haag - Een dreigende kabinetscrisis lijkt te zijn afgewend. In een moeizaam compromisvoorstel wordt voorgesteld de beslissing voor de koop van een testtoestel in 2010 te nemen nadat voldoende informatie bekend is. De definitieve keuze wordt zelfs uitgesteld tot 2012.

Het was een dag van intensief overleg in Den Haag. Fractievoorzitters, defensiespecialisten voerden onderling overleg. Tal van contacten met de achterban vonden plaats. Persmensen aasden op nieuwtjes en pittige uitspraken. Partijvoorzitters werden gesignaleerd. Aan het eind van middag vond crisisoverleg plaats met de vicepremiers in Het Torentje van de heer Balkenende. Na vijven werd Staatssecretaris De Vries in Het Torentje ontboden om het uiteindelijke compromis aan te horen en te bespreken.

Verrassende wending: uitstel definitief besluit tot 2012

Direct bij voortzetting van het JSF debat in de plenaire zaal, met maar liefst 144 van de 150 kamerleden aanwezig, even na 19.00 uur liet PvdA fractievoorzitter weten dat de PvdA nee blijft zeggen – op dit moment – tegen aanschaf van een testtoestel. Pas in 2010 wordt daartoe definitief besloten nadat voldoende en duidelijke informatie beschikbaar is. Bovendien, en dat was voor vele hoorders uiterst verrassend, wordt het definitieve besluit over de vervanging van de F-16 uitgesteld tot 2012, dus na verkiezingen bij een opvolgend kabinet. Met name voor de VVD en CDA een enorme tegenvaller, omdat nu nog geen eind komt aan een proces dat al sinds 2001 loopt.

Het compromis houdt ook in dat Nederland wel een aanbetaling doet van bijna 100 miljoen euro, en er wordt een contract getekend met Lockheed Martin, maar volgend jaar kan toch nog afzien van de definitieve koop. Er is een dus een soort voorlopig koopcontract voor een LRIP-3 toestel van € 113 miljoen. In 2009 wordt € 20 miljoen betaald, en er wordt niet “gekocht” alleen een “verplichting tot koop” aangegaan. Voor veel hoorders een lastig te ontwarren verschil. Het maximale financiële risico bedraagt nu echter hooguit € 20 miljoen. Het komt er op neer dat er gekocht wordt, maar dat er gegarandeerd voor een afgesproken prijs wordt teruggekocht als het verdere proces niet doorgaat.
Voordeel van de opschorting is volgens Hamer (PvdA) dat de Tweede Kamer nu meer tijd heeft voor een definitief besluit. Dan is er meer informatie beschikbaar over de prijs, de kwaliteit, de geluidsproductie en de effecten voor de werkgelegenheid. Voor Hamer (PvdA) is het ook belangrijk dat een nieuwe stap in het JSF-traject niet een definitieve keuze voor de JSF zou betekenen en zo

Reactie diverse oppositiepartijen

Mevrouw Halsema (GL) vond dat het geen impulsaankoop was, bepaald niet, maar wel kenmerken daarvan had: “iets wat je niet nodig hebt, toch willen kopen”. Ze vond dat er sprake was irrationeel koopgedrag, en nu het niet rond komt wordt een “troostaankoop” gedaan zei ze.
“Waarom,” zo vroeg ze zich af, “komt er geen nieuw contract zodat je echt van af kan?”.
Ze diende een motie in om af te zien van het contract voor testtoestellen.

De heer Van der Staaij (SGP) zei dat in 2002 al besloten was mee te doen en zou het wijs vinden om twee testtoestellen nu aan te schaffen. Hij vond het opmerkelijk dat de PvdA woensdag zei dat er een koppeling was tussen deelname, een point-of-no-return, tussen testfase en definitieve koop; en donderdag dit niet langer zo vindt. Hij maakte zich zorgen over het meedoen aan de testfase en wilde dat er gewoon meegedaan moest worden. Ook was hij bezorgd over het uitstel van twee jaar met alle risico’s van dien.

De heer Rutte (VVD) verbaasde zich over het opmerkelijke verschil tussen “wel maken en betalen” en “echt kopen”. Hij vroeg zich af: “Sinds wanneer is er verschil tussen opdracht geven tot maken en kopen?”. Hij voegde de regering toe “U kunt niet alles voor u uitschuiven, kabinet”.

De heer Pechtold (D66) vond dat er geen besluit moest komen voor testtoestellen, omdat er geen bindende informatie beschikbaar was, de kandidatenvergelijking kwalitatief niet toereikend was geweest. Hij vond het vreemd dat we wel testtoestellen worden gekocht, maar een echt besluit pas later wordt genomen. Voor D66 was de JSF “niet van tafel, maar eerst moet er meer informatie komen”. Hij diende een motie in om in het kader van de kandidatenevaluatie een transparant en objectief geluidsonderzoek uit te voeren en teven het aspect van de endlife beter mee te nemen.
Mevrouw Verdonk kon zich niet erg trots voelen op een dergelijk Nederland en zei kort en krachtig “Burgers willen een besluitend kabinet en ik schaam me voor een dergelijke gang van zaken”.
Mevrouw Thieme vond dat er wel belangrijker zaken aan de orde waren dan het kopen van “bommenwerpers” en snapte niet dat de regering zich hier druk over maakte.

Discussie met Van Geel (CDA)

De heer Van Geel (CDA) wees er op dat de F-16 vervangen moet worden. En dat de luchtmacht dan “het beste toestel voor de beste prijs” moet kiezen. De testfase, vond hij, is van groot belang voor Nederland. Nederland moet zich een betrouwbare partner tonen en omdat er een MOU voor de testfase is ondertekend, is meedoen onontkoombaar. En zei hij: “De verschillen tussen CDA en PvdA zijn overbrugd door het onderling vertrouwen”. In die zin kon hij billijken dat er pas in 2012 een definitief besluit wordt genomen.
Daarna ontstond een interessante discussie, die zich later met de Staatssecretaris op soortgelijke wijze zou herhalen, toen Pechtold naar de microfoon ging.
Pechtold: “Wat gaat er gebeuren de komende 2 jaar?”
Van Geel: “We hebben ruimte voor aangaan van koop eerste toestel”
Pectold: “Hebben wij eigendom?”
Van Geel: “Er worden verplichtingen aangegaan”
Pechtold: “Hebben wij eigendom, ik vertaal verplichtingen is hetzelfde als kopen”
Van Geel: ”Er worden verplichtingen aangegaan”
Pechtold: “Wat kost het?”
Van Geel: “100 miljoen”
Van der Staaij: “Verplichtingen was er ook al in de brief van 16 januari?”
Van Geel: “Er worden verplichtingen aan gegaan”
Van der Staaij: “Verplichtingen was er ook al in de brief van 16 jan?”
Van Geel: “Er is ruimte voor verplichtingen”
Kant: “Moeilijk te volgen voor mij, wel productie, geen vliegtuig”
Van Geel: “Er is ruimte voor verplichtingen”
Kant: “Moeras waar we ingetrokken worden”
Van Geel: :”Geen moeras en ik ben het eens met de motie van de PvdA”
Kant: “Is dit een pas op de plaats of vooruit”
Van Geel: “Een pas vooruit”
Thieme: “Betalen wij het volle pond of 20 miljoen?”
Van Geel: “Dat weet ik niet”
Thieme: “Zit u nu wel of niet op een lijn met PvdA?”
Van Geel: “Wel”
Rutte: “Hecht u in 2010 wel aan testtoestellen?”
Van Geel : “Ja”
Rutte: “Vindt u het geen nederlaag dat het besluit over deze kabinetsperiode wordt getild?”
Van Geel : “Geen nederlaag”
Halsema: “Uw betoog roept vragen op. U lijkt niet te weten waarmee we akkoord gaan”
Van Geel: “Er zijn voorwaarden en ik weet wel waarmee ik akkoord ga”.

De heer Slob (CU) zei in zijn bijdrage: “Onze mensen moeten rekenen op beste materiaal”. Hij noemde verder als belangrijke punten: de werkgelegenheid, de besluitvorming moet zorgvuldig zijn, er moet duidelijkheid zijn over het geluid. Aanschafbeslissing nu nemen stelde hem voor dilemma’s. Omdat de motie toch zicht bood op deelname was hij voor.

JSFNIEUWS090423-JG/jg

Kesteren – De prijs van het eerste testtoestel zou nu bekend zijn, waarmee aan een belangrijke voorwaarde voor aankoop voldaan zou zijn. De genoemde prijs riep in het Kamerdebat van woensdag 22 april nog al wat vragen op. Met name wat de budget ruimte wordt voor het tweede testtoestel bestaat nog weinig duidelijkheid. Hier de cijfers op een rij.

Maandag in alle vroegte wordt de prijs van het eerste JSF testtoestel bekend. Nog precies op tijd, twee dagen voor de finale, wordt de Kamer “volledig en duidelijk” geïnformeerd:
“Hierbij informeer ik u over de prijs van het eerste F-35 testtoestel. Deze prijs bedraagt € 109,9 miljoen (prijspeil 2007). Daarmee blijft de prijs binnen de ramingen.
Op 29 februari 2008 is de Kamer commercieel vertrouwelijk (kenmerk DMO/DB/2008001692) geïnformeerd dat de prijs naar verwachting € 110,6 miljoen zou bedragen in prijspeil 2007. Dat komt neer op € 113,9 miljoen in prijspeil 2008. De huidige prijs in prijspeil 2008 is € 113,2 miljoen. Op alle genoemde prijzen is de plandollarkoers van € 0,83 van toepassing.”

Het budget en wat in de realiteit verwacht kan worden

Op basis van voorliggende informatie kan samenvattend de volgende toetsing worden vastgesteld van het te verwachten totale uitgavenbedrag ten opzichte van het budget voor de IOT&E fase:
- LRIP-3 unit flywaway cost : € 113,2 M ($ 136,3M)
- LRIP-3 additioneel : € 23,4 M ($ 28,3M)
- LRIP-3 reservedelen : € 8,8M ($ 10,7M)
- Bijdrage MOU IOT&E : € 24 M (zie begroting PV F16, maart 2009)
- Extra uitrusting testtoestellen: € 5 M (zie begroting PV F16, maart 2009)

Totaal nu vastgelegd: € 174,4 miljoen
Totaal begroting: € 274,6 miljoen
Blijft voor tweede testtoestel: € 100 miljoen

Hieruit moet gefinancierd worden:
- LRIP-4 unit flyaway cost: € 100 M (minimum schatting, lager dan US begroting)
- LRIP-4 additioneel: € 20 M (20% van de prijs)
- LRIP-4 reservedelen: € 8 M (8% van de prijs)
- Opslag voor risico: onzeker (het zijn “cost-plus” contracten)
- Upgrade Block 1 naar 3 voor eerste toestel wordt uit ander budget gefinancieerd
- Upgrade Block 2 naar 3 voor tweede toestel wordt uit ander budget gefinancieerd

Geschat tekort minimaal € 30 miljoen tot € 40 miljoen, dat nu al bekend kan zijn, met een risico op verdere stijging.
Hierna een onderbouwing van de waarschijnlijkheid van dit tekort. Het lijkt zinvol in het totale begrotingsplaatje voor de testfase dit eerst in beeld te hebben om risico’s uit te sluiten.

“De prijs”. Welke prijs?

De prijs blijkt de “kale kostprijs” (Unit Recurring Flyaway Price) te zijn. De prijs is exclusief BTW, omdat (zoals we dinsdag al op JSFNieuws schreven) “De kans dat deze toestellen ooit operationeel beschikbaar komen op Nederlands grondgebied moet als tamelijk minimaal worden beschouwd.”.
De all-in prijs met training, simulatoren, randapparatuur wordt niet publiek bekend gemaakt om de onderhandelingspositie niet te schaden. De redenering hier achter luidt heel simpel: er is € 275 miljoen uitgetrokken voor twee testtoestellen. Als Defensie de bijkomende kosten laat weten, kan Lockheed Martin uitrekenen wat het resterende bedrag is in onze begroting voor het tweede toestel en daar hun prijsonderhandelingen op afstemmen.
Overigens wordt niet met Lockheed Martin maar met de Amerikaanse regering een contract afgesloten voor de koop van de JSF toestellen.

Amerikaanse “commercieel vertrouwelijke” prijs

Toch is het onwaarschijnlijk dat de Amerikanen ooit toestellen aan een ander partnerland zullen verkopen voor een lager bedrag dan in de eigen begroting. Simpelweg omdat de wetgeving in de USA dit verbiedt.
Hoe was de prijsopbouw (“commercieel vertrouwelijk”) nu precies voor een LRIP-3 toestel in de USA met prijspeil 2008:
- Airframe /CFE $ 99.668
- CFE Electronics $ 32.034
- Engines/Eng ACC $ 12.524
- ECO (Flyaway) $ 5.644
Subtotaal Non-Recurring Cost $ 149.890

De Nederlandse prijs is omgerekend $ 136.385. Hieruit valt op te maken dat de prijs zo’n 12 miljoen meevalt (door welke oorzaak dan ook) ten opzichte van de eerste berekeningen in 2008. Dit gaf Staatssecretaris De Vries ook aan in het debat, “de prijs blijkt lager uit te komen dan oorspronkelijk gedacht”.

Bijkomende kosten

Wat komen hier volgens de Amerikaanse begroting voor kosten bij (gemiddeld per toestel):
- Ancillary Equipment $ 3.282
- Airframe PGSE $ 3.048
- Engine PGSE $ 324
- Avionics PGSE $ 884
- Peculiar Training Equipment $ 8.712
- Pubs/Technical Documentation $ 1.311
- Other ILS $ 1.901
- Support kosten/Extra engineering $ 8.889
Totaal bijkomende kosten zijn $ 28.351

Daarnaast is nog begroot:
Initieel pakket reservedelen $ 10.711

Totaal bijkomende kosten, inclusief reservedelen $ 39.062

Upgrade kosten van Block 1 naar Block 3

De Staatssecretaris schreef op 16 januari 2009 aan de Tweede Kamer (brief DMO/DB/2009000225 Besluit aanschaf twee F-35 testtoestellen): “Het eerste Nederlandse testtoestel is van een technische standaard die wordt aangeduid als Block 1. Het tweede testtoestel van 2012 is van Block 2. De F-35 toestellen aan het einde van de SDD-fase die loopt tot en met 2014, worden aangeduid als Block 3. Voor deelneming aan de IOT&E zullen alle toestellen op deze Block 3 standaard worden gebracht. De kosten daarvan zijn inbegrepen in het budget van het project Vervanging F-16. Indien in 2010 definitief wordt besloten dat de F-35 de opvolger wordt van de F-16, zullen de twee testtoestellen na de IOT&E als operationele toestellen in dienst blijven. Zo niet, dan zal worden gepoogd ze door te verkopen aan een ander partnerland.”
De kosten voor update van Block 1 naar Block 3 worden uit de rest van het budget betaald, terwijl ze feitelijk te maken hebben met het vroeg kopen van toestellen voor deelname aan de IOT&E fase. Niet bekend is hoe groot deze kosten zijn, bovendien is dit moeilijk te voorspellen. Ze behoren echter thuis in een berekening van de kosten voor de testtoestellen.

Zijn deze testtoestellen ooit operationeel inzetbaar?

Er wordt weliswaar aangegeven dat de mogelijkheid bestaat dat het operationele toestellen zullen worden, maar een zinvolle vraag is of de Nederlandse IOT&E toestellen sowieso ooit nog operationeel gebruikt kunnen worden. En in dat geval is het een dure investering voor de organisatie van een IOT&E fase, vele malen hoger dan Denemarken, Canada en Noorwegen ooit gaan uitgeven hieraan. Er moet rekening mee worden gehouden dat vanwege de combinatie van vroeg gebouwd (Block 1) toestel en inbouwen van vliegtest instrumentatie operationele inzet vrijwel zeker heel moeilijk wordt. Allerlei bedrading/antennes/sensoren voor vliegtest zijn redelijk lastig te verwijderen van een straaljager, dit kost tijd en geld. Of is het de bedoeling dat deze toestellen in de USA blijven voor latere aanvullende test- en evaluaties voor Block 4, Block 5 en Block 6, waardoor Nederland een onevenredig grote bijdrage levert aan het ontwikkelingsprogramma van de JSF vergeleken met andere partnerlanden?

En de nacalculatieclausule?

Is het bekend of in het contract dat Nederland gaat tekenen, net als in de eigen Amerikaanse contracten voor aanloopproductie (Low Rate Initial Production) series er sprake is van contracten op nacalculatiebasis. Hiervan zei het Amerikaanse Congreslid Hartung begin deze maand nog in een hoorzitting in het Congres: “These planes [JSFs] will be purchased on cost-plus contracts, which means that for the most part the manufacturer will receive more money for running over budget than it would for coming in on time and on budget. With no incentive to cut costs, further overruns are inevitable.”

Kans op bijkomende kosten groot

Wie enigszins de financiële publicaties volgt ziet daar dat er geregeld aanvullende kosten zijn op eenmaal afgesloten contracten. Zo werd vorig jaar het contract voor de “long lead items” van de LRIP-3 serie afgesloten, dit betreft meestal rond 10% van het uiteindelijke koopbedrag. Bijna een jaar later zien we dan een vervolgcontract (26 maart 2009) verschijnen in deze trant:
“Lockheed Martin Corp., Lockheed Martin Aeronautics Co., Fort Worth, Texas, is being awarded $320,000,000 not to exceed modification to a previously awarded advance acquisition contract (N00019-08-C-0028). This modification provides for long lead materials and efforts associated with the Joint Strike Fighter (JSF) Air System Low Rate Initial Production (LRIP) Lot III procurement of the required Special Tooling, Special Test Equipment and Technical Assistance (…) and is expected to be completed in Nov. 2011. Contract funds will not expire at the end of the current fiscal year.”

Kortom: een aanvullende calculatie van 320 miljoen dollar voor “special tooling” en “technische assistent”. Op een LRIP-3 serie van 14 toestellen is dit wel bijna $ 23 miljoen per JSF. En er zijn veel meer van dit soort nacalculaties bekend op de eerste LRIP-series. Hoe dit in het contract tussen Nederland en de USA wordt afgedekt en of sprake is van een “vaste prijs” is niet duidelijk.
Evenmin is duidelijk wat de boeteclausules zijn voor de fabrikant wanneer – en dat is zeer waarschijnlijk – niet op tijd wordt geleverd. Want te laat leveren door Lockheed Martin, betekent extra kosten voor de Nederlandse belastingsbetaler.

Bron: Aircraft Procurement Air Force Budget Activity 01, FY 2009 (febr.2008).

JSFNIEUWS090423-JB/jb

Arlington, VA (USA) - Amerikaanse parlementsleden maken zich ernstig zorgen over een dreigend gebrek aan jachtvliegtuigen voor de verdediging van het Amerikaanse luchtruim.

Het Readiness Subcommittee van het House Armed Services Committee wees woensdag op de dreigende massale uitfasering van Air National Guard (ANG) kisten. Binnen acht jaar zal meer dan 80 procent van de ANG zonder jachtvliegtuigen zitten. De oorzaak ligt in de jarenlange vertragingen van het Joint Strike Fighter project. In de oorspronkelijke plannen uit 2001 zouden in 2008 de eerste toestellen al geleverd worden aan de US Air Force. Daar werd het verwervingsbeleid op afgestemd. Inmiddels is er circa drie jaar vertraging.

“Koop nieuwe F-16’s om gat te dichten”

De democratisch afgevaardigde voor Arizona, Gabrielle Giffords waarschuwde dat wanneer toestellen bij de Guard worden uitgefaseerd zonder vervanging dat dan eerst de Guard en vervolgens de US Air Force aanzienlijke aantallen piloten en onderhoudsmensen zou kwijt raken: “If we lose these Guardsmen and Guardswomen, we will not get them back.”
Op dit moment zijn er slechts vaag uitgewerkte plannen om de F-16’s van de Guard te vervangen door F-35’s. Afgevaardigde Gabrielle Giffords kwam met de suggestie dat de US Air Force zou investeren in nieuwe F-16’s om het gat dat er valt tot de F-35 JSF operationeel getest is op te vullen. Enigszins cynisch zei ze: “De F-35 vliegt alleen maar in Power Point wereld”. Een dergelijke beslissing zou de acute problemen van de US Air National Guard oplossen, maar een structurele vermindering betekenen van het aantal te produceren F-35 JSF’s. Het gaat om honderden toestellen. Ook de Republikeinse afgevaardigde voor Virginia, Randy Forbes, klaagde over het gebrek aan informatie van het Pentagon op dit punt en hoe ze het dreigende jachtvliegtuigen tekort willen oplossen: “There’s this whole cone of silence around the budget process.”

Nieuw rekenkamer rapport: zorg over “homeland defense”

Tegelijk verscheen een nieuw rapport van de US Government Accounting Office (GAO), ofwel de Amerikaanse Rekenkamer met de titel “Homeland Defense; Actions needed to Address Management of Air Sovereignty Alert Operations to Protect US Airspace” (GAO-09-612T). Hierin wordt serieus zorg uitgesproken over het dreigend gebrek aan bescherming van het eigen Amerikaanse luchtruim. De US Air Force zou onvoldoende planmatig bezig zijn met het invullen van de eigen behoefte aan gevechttoestellen.
Het rapport wijst er op dat 13 van de 18 vliegbases voor luchtverdediging zijn uitgerust met F-16’s die tussen 2015 en 2020 uitgefaseerd zullen worden zonder dat vervanging is voorzien. Vijf andere vliegbases voor luchtverdediging zijn deels uitgerust met F-15 toestellen, die door technische oorzaken geregeld aan de grond zijn gezet.
Praktische aanbevelingen om het probleem op te lossen biedt het rapport nauwelijks, het laat vooral waarschuwingen horen.

Bronnen:
AirforceTimes; 23-apr-2009; Sam LaGrone; “Concerns aired on number of Air Guard planes”
US GAO; 22-apr-2009; “Homeland Defense; Actions needed … to Protect US Airspace”

JSFNIEUWS090423-ShM/nb

Den Haag – Donderdag 23 april wordt het JSF debat in de volledige Tweede Kamer voortgezet. De nachtelijke uren zullen gebruikt worden om te zoeken naar oplossingen. Ook in tweede termijn bleef de PvdA stevig op het standpunt staan: eerst informatie, dan een besluit. Het kwam hierdoor in aanvaring met Staatssecretaris Jack de Vries.

Met een uitgebreide motivatie probeerde Jack de Vries de tegenstribbelende coalitiepartner over de streep te trekken. Hij wil hoe dan ook binnenkort de handtekening kunnen zetten onder het contract voor de aanschaf van het eerste testtoestel. Op vragen liet hij weten dat de prijs van het eerste toestel € 113,2 miljoen is, exclusief BTW. Maar BTW hoeft niet betaald te worden, omdat de testtoestellen in de USA zullen blijven en nooit naar Nederland komen. Naast de directe aanschafkosten komt er nog geld bij voor reservedelen, trainingen en dergelijke. Hoeveel dit precies is, is commercieel vertrouwelijk. De Vries weigert dit publiek te maken, omdat het anders Lockheed Martin in de kaart speelt bij het onderhandelen over de prijs van het tweede testtoestel. Op verzoek om voor dit tweede toestel een prijsgarantie te geven kon Jack de Vries evenmin ingaan, de prijs van het tweede toestel blijft onbekend tot volgend jaar.

De PvdA bleef onvermurwbaar, daarin gesteund door de PVV, SP, D66 en GL: eerst meer informatie, dan kan pas een goed besluit worden genomen. De SGP, CDA en VVD steunden onvoorwaardelijk Jack de Vries van Defensie. De CU was in dit debat beduidend positiever over de JSF dan afgelopen winter en steunde eveneens, zij het wat twijfelend, de regering. De CU wil een compromis (een testtoestel) en absoluut duidelijkheid over de prijs, maar is wel tevreden over de mate waarin informatie is verstrekt aan de Tweede Kamer. Aan het eind bood De Vries een kleine opening door te suggestie te doen dat wellicht Lockheed Martin bereid zou zijn het eerste testtoestel uit de LRIP-3 “terug te kopen” en dan kan Nederland in plaats daarvan, wat vertraagd, een LRIP-4 toestel kopen. Hoe dit praktisch en financieel gestalte zou krijgen werd niet duidelijk.

Op de vraag van Kamerlid Pechtold, een tegenstander van de aanschaf van testtoestellen, wat De Vries zou doen als de Kamer een motie aannam die de aanschaf zou blokkeren, wilde De Vries niet antwoorden. “Gaat u deze motie dan uitvoeren?”, drong Pechtold aan. Maar De Vries vond het niet zinvol om op dit soort “als-dan” vragen in te gaan.

Interessant was de aanvaring tussen Brinkman (PVV) en Knops (CDA). Naar nu bleek, was via tussenkomst van Knops (CDA) via contact met Jack de Vries (CDA) met Brinkman (PVV) er voor gezorgd dat de PVV op 3 juli 2008, tegen de verwachting in, de motie van de PvdA (Zie JSFNieuws, 4-jul-2008) voor het opnemen van de Super Hornet bij de Kandidatenvergelijking had afgewezen. Brinkman gaf aan hier spijt van te hebben, omdat de CDA bepaalde afspraken die toen gemaakt waren niet nagekomen zou zijn. Volgens Brinkman was het eens, maar nooit meer, er konden met de CDA kennelijk geen afspraken worden gemaakt.

JSFNIEUWS090423-NB/nb

Herning (DK) – De besluitvorming in Denemarken omtrent de opvolging van de F-16 wordt een jaar uitgesteld. Na bijna een jaar intensief debat in het parlement lijkt de beslissing te worden uitgesteld om eerste een duidelijke capaciteitsbehoefte te bepalen.

De radicale Venstre Partij heeft het initiatief genomen om middels een conferentie in het Christiansborg Paleis op donderdag 23 april 2009 meer duidelijkheid te krijgen over wat de toekomstige richting zou moeten zijn van de Deense defensie. Daarvoor hebben ze onder andere de voorzitter van de Noorse defensiecommissie Petersen uitgenodigd.
Aan de vooravond van deze conferentie werd vernomen dat minister van Defensie Søren Gade (V) zal aankondigen dat de beslissing welk toestel de opvolger van de F-16 moet worden met een jaar zal worden uitgesteld. De openingskop van de Berlingske Tidner voor donderdag 23 april is: Søren Gade udskyder nye kampfly

“Besluit op basis van goede informatie”

Morten Helveg Petersen, een van de initiatiefnemers van de conferentie zegt: “Het kan gebeuren dat we de levensduur van de huidige F-16 vliegtuigen kunnen verlengen, maar het belangrijkste is dat we een besluit nemen op basis van de best mogelijke argumenten. Vanwege de lange tijd dat toestellen mee gaan, moet een beslissing over de aankoop van gevechtsvliegtuigen worden gebaseerd op grondig onderzoek en een openbaar debat. De ervaring uit andere landen moeten eveneens worden overwogen. Daarom is dit een belangrijke conferentie.” Het Deense parlement heeft pas besloten om meer geld vrij te maken voor meer onderhoud en updates van bestaande F-16 jachtvliegtuigen

Andere bijdragen

Er is een bijdrage aan de conferentie de hoogleraar Peter Viggo Jakobsen (Politieke Wetenschappen, Universiteit van Kopenhagen) om te spreken over hoe een goed beleidskader voor de besluitvorming over nieuwe gevechtsvliegtuigen kan worden ingericht. Het hoofd van het Deense Instituut voor Militaire Studies Mikkel Vedby Rasmussen van Denemarken zal een schets geven van de capaciteitsbehoefte bij de Deense defensie
Momenteel zijn er drie producenten in beeld voor de opvolger van de F-16, de F-35 Joint Strike Fighter, de Boeing Super Hornet en deSaab Gripen NG.

Deense industrie profiteert van drie partijen

De Deense defensieindustrie vereniging (de Deense “Nifarp”) zegt weliswaar dat uitstel van een keuze voor de JSF wel 4,7 miljard dollar omzet kan kosten. Maar andere bedrijven profiteren juist van de intensieve contacten met Boeing en Saab. Zo tekende Terma (de Deense “Stork” inmiddels met Lockheed en met Boeing en met Saab allerlei (ontwikkel-)contracten en profiteert zo dus van drie walletjes.

Rekenkamer: keuze nu stap in het duister

Op 25 maart 2009 verscheen in Denemarken het jaarlijkse rapport (zie uitgebreid artikel) van de Deense Nationale Rekenkamer (Rigsrevisionen) inzake de opvolging van de huidige F-16. “Elke beslissing nu over de aanschaf van een gevechtsvliegtuig is een stap in het duister”, vindt de Deense Nationale Rekenkamer. De rekenkamer wijst op de onzekerheid inzake de werkelijke behoefte inzake aan te schaffen gevechtsvliegtuigen, de onzekerheid over de prijs en levensduurkosten en de niet transparante selectieprocedure.

Achtergrond/bronnen:
Berlingske Tidner; 23-apr-09; “Søren Gade udskyder nye kampfly“.
Ingenioren; Brigitte Marfelt; 20-feb-09; Forsvarskommission: F16-kampfly holder længe endnu
Ingenioren; Torben R. Simonsen; 05-mrt-09; Vertraging JSF besluit kan 4,7 miljard kosten
Ingenioren; Torben R. Simonsen; 09-mrt-09; Expert: Miljardenwinst straaljager uit lucht gegrepen
Deense Rekenkamer; 25-mrt-2009 “Beretning til Statsrevisorerne … nye kampfly”
JSFNieuws; 25-mrt-2009; Deens Rekenkamerrapport: informatie ontoereikend voor besluit

JSFNIEUWS090422-KH/nb

Den Haag - In de bijdrage Pechtold (D66) aan het JSF debat uitte hij kritiek op Generaal Van Uhm en bepleitte een gezonde afstand tussen “uniformen” en “politiek”. Letterlijk zei Pechtold: “De kwaliteit van de democratie herkent men aan de afstand tussen uniform en poltitiek.”

De heer Pechtold: “Uit het feit dat Torentjes overleg nodig was voor de aanschaf van twee testtoestellen valt op te maken dat inderdaad sprake is van een “point of no return” . “Er is sprake van een stapsgewijs proces richting de JSF”. Pechtold concludeerde op grond daarvan dat koop van testtoestellen een impliciet besluit is voor de vervanger van de F-16. Bij hem leefden vooral vragen over onze defensiestrategie: “Hoe gaat de samenwerking met de EU en NATO er uit zien. Willen we taakspecialisatie?” Naar zijn mening zou het beter zijn na de defensieverkenningen in 2010 een besluit te nemen “Als er nu testtoestellen worden gekocht, en daarmee defacto de JSF wordt gekozen, hoeven we alleen voor de landmacht en marine te verkennen. Voor de luchtmacht ligt het dan voor decennia vast.”

Onvoldoende informatie

Pechtold vond dat over de Endlife Update van de F-16 geen zinnige informatie is ontvangen, “we weten met de F-16 niet waar we precies aan toe zijn.” Hij vond het een jammer dat er naast de Algemene Rekenkamer geen derde partijen inhoudelijk zijn betrokken. “Er is door derden alleen naar het proces gekeken. RAND geeft daarbij aan dat veel data onzeker is, veel informatie incompleet is en de vergelijking niet goed mogelijk.” Er was veel JSF informatie beschikbaar was, maar heel weinig Advanced F-16 en Saab Gripen informatie”.

Teleurstelling over niet uitvoeren geluidsmotie

Pechtold vond het teleurstellend dat de Kamermotie inzake het geluid niet uitgevoerd is: “Veel relevante data en volledige data, ook over de Gripen ontbreekt”. Pechtold gaf aan dat de Auditdiensten aangeven dat er aanzienlijke onzekerheid is, veel informatie subjectief en dat geen uitspraak gedaan kan worden over de realiseerbaarheid. Hij vroeg aan de Staatssecretaris aan te geven wat in de prijs van het eerste testtoestel was inbegrepen: “Wat zit in deze € 113,2 miljoen? Wat kost de tweede? Is het inclusief training? Is het inclusief onderhoudspakket? Wat is de levertijd? Wat zijn andere voorbehouden?” Wat betreft het uitstappen legde hij de vinger bij de kosten voor het niet aanschaffen. De genoemde 800 miljoen betreft “sink costs” (dit zijn kosten die al gedaan zijn) en mogen dus geen rol meer spelen. “Het mag alleen gaan om een weging van de toekomstige kosten meewegen.”.

Gevolgen economie

Over de gevolgen voor de economie zei hij dat de rapporten van PriceWaterhouseCoopers en het CPB het niet oneens waren over het aantal banen. Hij benoemde het gevaar van uitbesteding naar het buitenland en vroeg zich af of de concurrenten een eerlijke kans krijgen in dit proces? Pechtold vond dat de economische crisis geen argument kon zijn om nu een besluit voor een nieuw toestel te nemen.

Afstand militaire top en politiek

Tot slot wilde hij nog een belangrijke kwestie aan de orde stellen: “Er moet mij nog iets van het hart. Bij de Koninklijke Luchtmacht is grote kennis deskundigheid, ik ben overtuigd van hun grote betrokkenheid, waardeer de inzet met gevaar voor eigen leven. Maar, dat wil niet zeggen dat zij het laatste woord hebben bij materieel aanschaffingen. Het primaat van de beslissingen liggen bij de Tweede Kamer.” Hij had kritiek op de publieke uitlatingen van generaal Van Uhm in de Telegraaf op 6 april 2009: “Generaal van Uhm heeft geen gevoel voor het politieke proces.” Hij vond het ongepast van de generaal te suggereren dat de Kamer niet zou streven naar koop van de beste spullen. Pechtold pleitte voor de nodige afstand van de militaire top: “Kwaliteit van de democratie herkent men aan de afstand tussen uniform en poltitiek.”
Hij vroeg een helder en open verhaal. “Welke deal sluiten we eigenlijk? Welke duidelijkheid kan er geboden worden na de mist die vanuit duizenden bladzijden vertrouwelijke informatie van de kant van het Ministerie van Defensie over ons is neergedaald. Dit wil ik graag vanavond helder en duidelijk hebben als basis voor een besluit.”

JSFNIEUWS090422-JG/jg

UPDATE (4) 21:35 uur

CONTINU UPDATED

Den Haag – Direct na aanvang van het grote JSF debat heeft mevrouw Eijsink duidelijk meegedeeld over onvoldoende informatie te beschikken om een positief besluit te nemen inzake de aanschaf van twee testtoestellen.

Bijdrage Eijsink (PvdA)

Mevrouw Eijsink (PvdA) was de eerste spreker en gaf direct duidelijk te kennen: “Aanschaf van testtoestellen is een point of no-return” in het verwervingsproces.” En “De fractie wil blijven participeren in de ontwikkelingsfase van de JSF. Op dit moment is er onvoldoende informatie om een goed besluit te nemen.
In reactie vroeg CDA kamerlid Knops zich af op welke wijze de PvdA gestalte wilde geven aan de training van piloten. VVD’er Boekestijn wees op het feit dat deze weigering van de PvdA orders zou kosten voor de industrie, waarop Eijsink aangaf dat Italië eveneens had afgezien van de IOT&E fase zonder dat dit de Italiaanse industrie nadeel bezorgde. Ze wees tevens op het feit dat Denemarken, Noorwegen, Canada en Australië evenmin meedoen aan de IOT&E fase. “Zijn deze landen, die onze partners zijn in Afghanistan, dan verkeerd bezig”, wilde ze weten.
SGP’er Van der Staaij wilde weten wanneer de PvdA op zou houden met het voor zich uitschuiven van de beslissing en wilde duidelijkheid over vervolgstappen.
De PVV, SP en GL verwelkomden het besluit van de PvdA, maar D66 wilde weten wat de PvdA precies voor ogen stond in deze kabinetsperiode.
Eijsink bleef vasthouden aan haar punt: “Eerst informatie over prijs, kwaliteit en levertijd”, dan pas een beslissing.

Bijdrage Van Velzen (SP)

Vervolgens was mevrouw Van Velzen (SP) aan het woord. Ze liet scherp weten dat er onzekerheid over de prijs, over de exploitatiekosten, over de prestaties. Ze plaatste vraagtekens bij de achterstand in het testen en de risicovolle overlap tussen testen en productie. Ze hekelde scherp het gebrek aan informatie over het geluidsniveau. Volgens haar zou het verstandig zijn om enige tijd door te vliegen met de F-16.Een investering van 6 miljard tegenover de 600-1200 banen die gecreëerd zouden worden vond ze een verkeerde balans.
In reactie op de heer Voordewind (CU) stelde ze het vreemd te vinden dat de CU wel één testtoestel wil kopen en geen twee. In antwoord op de heer Knops (CDA) en de heer Boekestijn (VVD) stelde ze wel een opvolger te willen, maar helder te willen stellen dat de SP voorstander is van defensiebezuinigingen en een ander ambitieniveau voor Nederland voor te staan.

Bijdrage Brinkman (PVV)

Brinkman (PVV) begon zijn bijdrage: “Voor het eerst dat de Tweede Kamer tegen bastion van defensie ingaat. Inhoudelijk heeft PVV er goed naar gekeken. Wat kost de JSF? Wat kan de JSF? Wat voor orders geeft het? Wat is geluid.” Hij was van mening dat het afgelopen jaar tal van trucjes waren uitgehaald door Defensie. Dat informatie ontbrak of niet in te zien was en dat het erg goed was dit “gesloten bastion te doorbreken.”
Voor de PVV’er was het ambitieniveau van defensie van belang: “De rol die Nederland zou moeten spelen in internationale missies moet bescheidener. Wij zijn niet te vergelijken met USA, UK en Frankrijk. Het Nederlandse ambitieniveau moet zijn een participatie die vergelijkbaar is met andere, kleine NATO leden.”. Hij vervolgde: “Het gaat met de JSF om heel veel geld. Daarom vinden wij de koop van testvliegtuigen niet verantwoord. De F-16 kan volgens ons nog langer mee, we hebben geen antwoord gekregen op.”
De heer Brinkman stelde voor een nieuwe kandidatenevaluatie uit te voeren met volledige en open informatie. En zei hij “Ik kijk naar Defensie, heren van defensie en staatssecretaris u gaat het verliezen. Wij willen goede informatie.”
Hij gaf aan dat het stealth aspect niet zo benadrukt moet worden en “Stealth heeft gevolg voor de vorm, stealth maakt zwaarder. Daardoor is een grotere motor nodig. Die heeft meer herrie. En het geeft meer onderhoudskosten. Stealth beperkt het aantal bommen tot vier. Wat hebben we aan stealth in Afghanistan: niks.”
Over het geluid zei hij dat hij er voorstander van zou zijn een JSF testtoestel naar Nederland te halen om samen met de Gripen op Volkel en Leeuwarden metingen te doen. “De JSF maakt 121 decibel.” Dan over de prijs: “We weten geen bindende prijs. Hoeveel kost de JSF om dertig jaar in de lucht te houden, 15 miljard. Saab stelt daar gegarandeerd 9,6 miljard tegenover. Het kan dus mega, mega goedkoper.” Hij meende dat de F-16 nog langer mee kan: “We hebben dit 100 keer gevraagd en 101 keer geen antwoord gekregen.”
Hij concludeerde: “De PVV wil geen vluggertjes, wil één lijn aanhouden. Geen testtoestellen. Goede kandidaten evaluatie. Goed en onafhankelijk, inclusief Super Hornet.” Want zo stelde hij: “Lockheed Martin komt nog geen eens met gegevens Advanced F16, Lockheed Martin heeft geen belang bij het doorvliegen met de oude F-16, dus natuurlijk zegt Lockheed Martin dat dit niet kan.” . Toen hij zei: “Wij zitten niet aan tafel met een Staatssecretaris van Defensie, maar met een lobbyist van Lockheed Martin” werd hij teruggefloten door collega Pechtold, die vond dat het debat wel netjes moest verlopen.

Bijdrage Boekestijn (VVD)

De heer Boekestijn haalde de historie op: “PvdA premier Kok was voor. Melkert tegen. De VVD heeft altijd een consistente lijn gevolgd vanaf het begin. De VVD is van mening dat de kandidatenvergelijking goed is verlopen. We moeten de keuze aan experts overlaten, zoals een chauffeur van de politie die de voorkeur heeft voor een Porsche ook het gelijk aan zijn zijde heeft. Je kunt niet voorstellen dat zo iemand een voorkeur heeft voor een slecht voertuig. Kamerleden moeten zichzelf niet bombarderen tot experts.”
Boekestijn noemde de toekomst van de Saab Gripen NG ongewis. Hij vond dat de JSF de meeste missies goed kan uitvoeren: “We kunnen onze oorlog niet kiezen. Internationale samenwerking is belangrijk in NATO verband. Interoperabiliteit van de Gripen is er niet.”
Wat betreft de JSF was hij van mening dat deze de meeste banen opleverde. Wel had hij een aantal vragen aan de minister, onder andere hoe het zat met het hacken van de JSF geheimen, zoals op 21 april in het nieuws was gekomen. Boekestijn vroeg ook aan de staatssecretaris wat hij vindt van het voorstel van de CU om nu alleen te besluiten over één testtoestel en niet twee, zoals het kabinet voorstelt. Tevens wilde hij weten of het waar was dat pas in 2012 een besluit zou genomen worden, zoals hij in de wandelgangen had vernomen en “Als wij denken mee te kunnen blijven doen aan SDD fase, wat betekent dan dit uitstel?”.

Bijdrage Peters (GL)

Mevrouw Peters (GL) ging in op het wereldbeeld van GroenLinks, ze citeerde VVD’ers die zich afvroegen voor welke vijand de JSF was bestemd. Past de JSF als antwoord op de CO2 toename met misschien miljoenen toekomstige economische vluchtelingen, de Somalische piraten, de Chinese whizkids die de JSF geheimen ontfutselen en de bermbommen in Afghanistan. Ze verbaasde zich over het negeren van het Gripen aanbod, wat haar aansprak was dat dit bindend was. Een nadere discussie waard, maar volgens haar kon die niet gevoerd worden omdat te veel informatie ontbrak. Ze benadrukte dat RAND wel toezicht had gehouden op het proces, maar niet de zaak inhoudelijk had beoordeeld. De heer Voordewind bestreed haar rekensommen over het goedkoper zijn van de Saab Gripen nadrukkelijk.

Bijdrage Knops (CDA)

De heer Knops begon met te wijzen op de risico’s liepen bij optredens in brandhaarden zoals Afghanistan. “Goede luchtsteun kan het verschil uitmaken, in een split-second tussen leven en dood. Nu spreken we opnieuw over de vervanging van de F-16. En het gaat om de toekomst van onze luchtvaartindustrie, waar 15.000 banen op het spel staan”.
In zijn bijdrage benadrukte hij dat de vrede in de Balkan er was gekomen mede dankzij het luchtwapen. Het belang van “airpower” is groot. Luchtoverwicht zal in de toekomst niet altijd vanzelfsprekend zijn, gelet op de ontwikkeling in bepaalde landen waardoor nieuwe wapens in handen komen van regimes met minder vreedzame bedoelingen. Volgens Knops was juist daarom de JSF een goede keuze: “De JSF biedt een schat aan informatie, dankzij sensoren die superieur zijn, dankzij network centric mogelijkheden en de inzet van precisiewapens”.
Knops somde opdat defensie een budget reservering heeft gemaakt , de F16 vervanging is noodzakelijk, een endlife update is onmogelijk, de JSF zal in diverse partnerlanden meer dan 10 bestaande types moeten vervangen. Er is al besloten tot aanschaf van twee testtoestellen en meedoen aan de IOT&E fase is essentieel voor een goede kennis opbouw. En vervolgde Knop: “Als er in 2010 een besluit wordt genomen dat anders uitpakt is wel sprake van een verlies van € 800 miljoen. Ik wijs er ook op dat de 6,1 miljard niet in deze kabinetperiode wordt uitgegeven. Dus in 2010 valt wel een definitief besluit, daarna wordt de uitgave over jaren gespreid uitgegeven. Dit geld is al gereserveerd. De CDA is niet blind voor geluiden samenleving. Er is sprake van een crisis, maar uitstel levert in de toekomst een nog hogere rekening op omdat we dan zelf een nationale testfase moeten organiseren”.
Wat betreft de industrie vond Knops dat bij uitstel sprake zou zijn van “Penny wise, pound foolish”. Knops: “Afstel is schadelijk voor de Nederlandse industrie. Qua spin-off effecten gaat het om tienduizenden arbeidsjaren. Omdat Nederland ook industrieel mee wil doen op wereldniveau en de kenniseconomie van belang is moeten we doorzetten.” Hij wilde een nieuw Fokker-drama voorkomen. Knops voelde trots over de rijke historie van de Nederlandse luchtvaartindustrie en vond dat dit op het spel wordt gezet. Knops: “JSF banen zijn echte banen en geen Melkert banen.” Hij ontkende dat sprake was van een verdringingseffect. Wat betreft de geluidsoverlast wilde hij duidelijkheid voorafgaand aan de definitieve keuze. Hij vroeg aan de (eigen) Staatssecretaris om voorafgaand aan het Kamerbesluit een “not to exceed price” en om indien het projectbudget zal worden overschreden in de toekomst de Kamer daarover tijdig te informeren.
Op een vraag van SP kamerlid Van Velzen om een inkijkje te geven in de besluitvorming: “De meerderheid voor de JSF is weg. Er is geen gesloten front meer”, antwoordde de CDA woordvoerder: “Dit is zonneklaar, wij vinden dat de afspraken uit het regeerakkoord uitgevoerd moeten worden. We markeren ons standpunt nu eerst in deze bijdrage en komen daar later in debat op terug.”
Brinkman zei tegenover Knops dat het belangrijk was om meer concurrentie op touw te zetten: “Juist als we terughoudender zijn, zullen er meer orders richting Nederland komen, Lockheed zal juist meer zijn best gaan doen”. De heer Pechtold vroeg aan CDA’er Knops of de problemen met zijn partijgenoot De Vries niet komt door gebrek aan diplomatie, niet richting de Amerikaanse vrienden, maar richting de eigen Tweede Kamer.

Achtergrond:

Het JSF debat van de Vaste Kamercommissie is live te volgen is via de website van de Tweede Kamer (Troelstrazaal).

Op JSFNIEUWS zal continu berichtgeving blijven volgen over het debat.

JSFNIEUWS090422.NB/nb