UPDATED
Kesteren – Canada gaat vrijwel zeker de beslissing om de F-35 te kopen heroverwegen na diverse onafhankelijke rapportages over de veel hoger dan geplande kosten.
Onder druk van de oppositie en door diverse onafhankelijke Canadese rapporten over de veel hoger dan verwachte financiële lasten voor aanschaf en gebruik van de F-35 is de regering Harper gedwongen, zoals de Canadese pers dit meldt “pulling the plug on that nation’s embattled plan to buy 65 Lockheed Martin F-35 Joint Strike Fighters”. De regering is totaal reeds $710 millioen aan verplichtingen aangegaan in het JSF programma en betaalde circa $175 miljoen aan de Canadese industrie als subsidie (status april 2012).
Bronnen rond premier Harper hebben donderdag 6 december 2012 laten lekken naar de Canadese krant de National Post, dat de regering de beslissing zal nemen met een totaal nieuwe evaluatie te komen onder druk van het rapport van de onafhankelijke auditor KPMG inzake de F-35. Uit dit rapport zou blijken, dat de totale kosten voor het gebruik van 65 F-35 toestellen gedurende 30 jaar zal oplopen tot boven de $ 40 miljard. Ter vergelijking, dit is dus twee keer zoveel per toestel als waar de Nederlandse VVD-minister van defensie nu nog steeds mee rekent. Indien deze – onafhankelijke – cijfers juist zijn heeft Nederland een budget, dat toereikend is voor exploitatie van hooguit 32-35 JSF toestellen..
Dit nieuwe prijskaartje zou er volgens de National Post toe hebben geleid, dat het uitvoerend comité van de regering afgelopen dinsdag heeft besloten uit de JSF-coalitie van negen landen (US, UK, IT, TU, AUS, CAN, DK, NO, NL) te stappen. Een woordvoerder van regering Harper heeft dit vooralsnog “een op sommige punten niet geheel accuraat bericht” genoemd. Dat er zeker wel wat aan de han is, blijkt uit het feit dat de Chef-Staf van de Canadese strijdkrachten Thomas Lawson, die in het buitenland verbleef met spoed werd teruggeroepen naar Canada om met het kenrkabinet (uitvoerend comité) te spreken. Vrijdag 7 december 2012 wordt er in een breder kabinetsberaad over gesproken. Overigens kost het KPMG rapport, waarmee men in september 2012 is gestart totaal $705.854 in plaats van geoffreerde $643.535.
Voorgeschiedenis en beslissing
De JSF aankoopplannen – net als in Nederland het grootste verwervingsproject ooit voor de strijdkrachten – is sinds enkele jaren een roerig kolkende politieke vulcaan. De roering ontstond nadat de Auditor General (Rekenkamer) rapporteerde dat de defensie organisatie en in het verlengde daarvan de regering het Canadese publiek misleid had over de hoogte van de werkelijke kosten van de aanschaf en de exploitatie van de JSF.
Net als Nederland is Canada sinds 1997 betrokken bij de aanschaf van de JSF en tekende dezelfde overeenkomsten in 1997, 2002 en 2006 voor deelname aan de (door-)ontwikkeling door de industrie.
In juli 2010 maakte de regering Harper (Conservatieve Partij) bekend, dat ze hadden besloten de F-35 aan te schaffen, zonder enige daadwerkelijke kandidaten evaluatie, kosten aanschaf $ 9 miljard; kosten operating en support $ 6 miljard (voor 20 jaar), totale life-cycle kosten werden gerapporteerd als $ 15 miljard (omgerekend naar 30 jaar, circa $ 18 miljard (conform rapport Canadese parlement “An Estimate of the Fiscal Impact of Canada’s Proposed Acquisition of the F-35 Lightning II Joint Strike Fighter”, maart 2011, blz.10, noot 13).
Kritiek op berekeningen 2011 en 2012
In maart 2011 kwam de Canadese parlementaire rekenkamer (parliamentary budget officer, Kevin Page) met een rapport, waaruit bleek dat de kosten niet $ 18 miljard, maar $ 29 miljard zouden bedragen. Hierop reageerde Defensie en meldde opnieuw dat hun cijfers onveranderd juist waren. Vervolgens werd besloten verder onderzoek te doen en de werkelijke cijfers boven tafel te halen. Deze onderzoeken probeerde regering Harper zoveel mogelijk te vertragen en te bemoeilijken.
De Canadese auditor general Ferguson rapporteerde echter in april 2012, dat niet de berekeningen van defensie, maar van Kevin Page juist waren. Met inbegrip van de exploitatiekosten was de kostenschatting van defensie dus ruim $ 10 miljard te laag, dit bleek na herberekening minimaal $ 25 miljard te moeten zijn. Aanbevolen werd een nadere rapportage te maken en daarin de kosten niet voor 20 jaar, maar voor de totale levensduur (30 jaar) te berekenen.
Verwervingsproces weggehaald bij Defensie
Tevens werd besloten het verwervingsproces weg te halen bij de – vooringenomen en niet objectieve – defensie materieel organisatie en in handen te geven van de Canadese ministe van publieke werken Rona Ambrose. Zij heeft inmiddels al laten doorschemeren, dat ze volstrekt ongelukkig is, met de manier waarop de specificatie van vereisten voor de opvolger van de oude CF18 zijn samengesteld, deze zouden door defensie te veel toegeschreven zijn naar slechts één mogelijk oplossing, namelijk de F-35. Op 22 november 2012 zei Amrose nog in het Canadese Huis van Afgevaardigden, dat “we need a full evaluation of all choices, not simply a refresh.”
Andere indicaties voor onrust
Generaal Lawson, sprekend voor de vaste commissie voor defensie van het Huis van Afgevaardigden op 29 november 2012 bevestigde op een vraag van Parlementslid John McKay (Liberals), wat critici al langer hebben gezegd, namelijk dat de F-35 niet de enige moderne jager is die mogelijkheden (elektronica en sensoren) heeft om vijandelijke radarsystemen te ontwijken (en juist dit is het kernargument voor de JSF).
Een verslag van de bijeenkomst van de vaste commissie voor “Public Accounts” uit december geeft een goed beeld van de punten waarop onrust is ontstaan: industrieparticipatie; aanschafprijs; exploitatiekosten; manier waarop keuze heeft plaats gevonden.
Verdere financiering van de F-35 blijkt inmiddels met directe ingang te zijn bevroren. Zie verslag Standing Committee Public Accounts november 2012.
Minister van Industrie David Emerson publiceerde de afgelopen week een rapport inzake de aerospace en ruimtevaartsector, waarin de regering werd aangespoord agressiever te zijn in het verwerven van werk voor de JSF in diverse regio’s, omdat dit achterblijft bij de beloften die door Lockheed Martin zijn gedaan. Met name de overdracht van hoogtechnolisch werk en kennis zou achterblijven. Insiders in de industrie menen dat dit rapport van Emerson bij heeft gedragen aan de beslissing de JSF aan de kant te zetten en het hele keuzeproces voor de opvolger van de CF-18 Hornet opnieuw te beginnen.
Publicatie volgende week
Na bespreking op 7 december 2012, zal het rapport van de KPMG volgende week officieel naar buiten gebracht worden. Vervolgens zal het binnen het parlement besproken worden en pas dan worden definitieve besluiten genomen over de vervolgstappen. De grote lijn daarvan is echter al uitgelekt.
Volgende stappen
De regering Harper is nu gedwongen een deugdelijke competitie op te zetten.
Deze zal worden bewaakt en begeleid door vier onafhankelijke personen:
- Luitenant-Generaal b.d. Charles Bouchard, die in 2011 de NATO missie in Libië heeft geleid (LINK, achtergrond)
- Philippe Lagassé, professor aan de Universiteit van Ottawa, een uitgesproken criticus van de eenzijdige manier waarop de evaluatie in het verleden is uitgevoerd (LINK, achtergrond)
- Voormalig hoofd Communications Security Establishment Keith Coulter (LINK, achtergrond)
- Voormalig comptroller-general / minister Rod Monette (LINK, achtergrond)
Het voorstel zal zijn om het gehele verwervingsproces volledig opnieuw te doorlopen.
Dit zal beginnen met het uitwerken van de volgende vragen:
- Wat voor soort toestel heeft Canada werkelijk nodig?
- Hoe lang kan Canada de huidige oude CF-18 Hornet nog in de lucht houden?
- Welke toestellen voldoen aan de Canadese gebruikeisen?
- Welke toestellen passen binnen het Canadese budget?
- Is er een noodzaak andere toestellen te kopen of te leasen als interim oplossing?
- Is de F-35 nog wel het beste toestel?
Bij de volgende fabrikanten zal informatie aangevraagd worden:
- De Amerikaanse Boeing fabriek, voor de Super-Horne
- EADS consortium, voor de Eurofighter Typhoon
- Saab,producent van de vernieuwde Gripen NG
- Dassault, de bouwer van de Rafale.
De tijdlijn die een rol speelt:
- De regering wil uiterlijk eind 2013 een nieuw evaluatierapport hebben
Conclusie
De Canadese situatie vertoont grote parallellen met de Nederlandse situatie. Wellicht is het goed op basis van de Canadese rapporten lessen te trekken en een soortgelijk vernieuwd keuzeproces op te zetten, zonder eenzijdige bemoeienis van bij de JSF tunnelvisie betrokken mensen van Defensie (DMO), NLR, TNO en Minister van Economische Zaken (Comm. Voor wapenproductie). Een werkelijk onafhanhelijke “out-of-the-box” evaluatie lijkt zeer noodzakelijk te zijn.
Bronnen:
National Post; Michael den Tandt; 6-dec-2012; “F-35s scrapped by Conservatives as audit puts true cost past $30B”
Canadian Broadcasting Corporation; 7-dec-2012; “F-35 deal not cancelled, Tories insist”
Auteur: Johan Boeder
JSFNieuws121207-JB/jb