Sep 05 2008

Kamer in 2002 misleid over JSF orders

Gepubliceerd door JSFNieuws.nl om 10:23 onder Aanschaf JSF

Den Haag - De Nederlandse deelname aan het JSF-project van Lockheed Martin levert minder orders op dan door de regering aan de Tweede Kamer is voorgespiegeld. Dat zal het KRO-programma Reporter zondag melden op basis van interne documenten van het Ministerie van Economische Zaken. Uit de stukken zou volgens KRO Reporter blijken dat het parlement bewust is misleid.

Begin 2002 meldden de ministers Jorritsma (VVD, Economische Zaken), De Grave (VVD, Defensie) en Zalm (VVD, Financiën) aan de Tweede Kamer dat de Nederlandse luchtvaartindustrie alleen al in de ontwikkelingsfase (SDD-fase) van de JSF kon rekenen op Amerikaanse orders ter waarde van 800 miljoen dollar. Dat bedrag komt overeen met de instappremie die Nederland betaalde aan de Verenigde Staten om te mogen deelnemen aan het JSF-project. In februari 2008 deed KRO Reporter met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) al een WOB verzoek om te kijken naar de besluitvorming omtrent de JSF binnen de overheid.

Onhaalbaarheid al in 2002 bekend

Maar al in 2002 was binnen het ministerie van Economische Zaken bekend dat de omvang van de tegenorders voor de Nederlandse luchtvaartindustrie extreem werd overdreven. “Nederland wist vanaf het begin dat 800 miljoen dollar aan puur SDD-werk onhaalbaar is. Er wordt gerekend met ongeveer 350 miljoen,” schrijven ambtenaren van Economische Zaken op 30 oktober 2003 in een nota aan hun staatssecretaris Van Gennip. Dat is dus minder dan de helft van wat de Kamer een jaar eerder in het vooruitzicht werd gesteld. In dezelfde nota wordt de beloofde 800 miljoen dollar “niet realistisch” genoemd.
In de aanloop naar de besluitvorming in de Tweede Kamer over de Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van een nieuw Amerikaans gevechtsvliegtuig, de beoogde opvolger van de F16, heeft de Nederlandse regering altijd sterk de nadruk gelegd op het “innovatieve” karakter van SDD-orders. De vroegtijdige betrokkenheid van Nederlandse bedrijven bij de ontwikkeling van de JSF was van groot belang voor de nationale “kenniseconomie”.
Bovendien zouden bedrijven die aan de wieg van het nieuwe toestel staan de beste kansen hebben op vervolgorders bij de bouw van de JSF. De potentiële waarde van die productieorders werd in 2002 door de regering geschat op 8 miljard dollar.

Druk op Lockheed Martin voor meer orders

Uit andere vertrouwelijke documenten die de redactie van Reporter met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur boven tafel kreeg, wordt duidelijk dat er vanuit Den Haag zware druk is uitgeoefend op Lockheed Martin om meer ontwikkelingsopdrachten aan Nederlandse bedrijven te gunnen. “Hoewel ook wij weten dat we waarschijnlijk geen 800 miljoen dollar aan puur ontwikkelingswerk meer zullen binnenhalen,” schrijven ambtenaren van Economische Zaken.
De staatssecretarissen Van Gennip (CDA, Economische Zaken) en Van der Knaap (CDA, Defensie) spraken in 2003 (zie o.a. september 2003) niet alleen intern, maar ook verschillende keren met vertegenwoordigers van Lockheed Martin en de Amerikaanse regering hierover. Zij spraken daarbij hun “onaanvaardbaar” uit te spreken over de “teleurstellende” omvang van de SDD-opdrachten voor de luchtvaartindustrie. In dit licht is vooral de uitvoerige brief van 30 oktober 2003 onthullend. Onder andere het feit dat kleinere bedrijven NIET profiteren en alleen de grote jongens (beperkt) profiteren komt naar voren. Overigens blijkt uit een brief van 29 oktober 2003 dat ook de NIFARP in 2003 hiervan al goed doordrongen was.

In 2004 duurt discussie voort

Erg interessant en absoluut onthullend is in dit licht het stuk van april 2004 ter voorbereiding van een reis naar de USA. Niet alleen wordt uit de doeken gedaan welke tactieken bij het gesprek gelden (wat mag wel en niet gezegd worden), ook komt duidelijk naar voren dat toen al bekend is dat de Business Parameter aantal-te-produceren-JSF’s toen al door het JSF Program Office naar beneden werd bijgesteld. En, dat er twijfels waren over de gevolgen voor de kostprijs van de Nederlandse toestellen. Goed te zien is dat er een mix is van orders uit de ontwikkeling en uit de productie en vanwege later onderhoud. Tevens blijkt dat er waarschijnlijk een briefing zou plaats vinden door Tom Burbage over de vertragingen in het programma. Het is dan april 2004, 16 maanden na ondertekening van het contract. De Tweede Kamer had onverkort en onvertraagd op de hoogte gesteld dienen te worden conform de geldende regels in grote Defensie Materieel Processen. Met name omdat de ambtenaren van Van Gennip in april 2004 melden: “Op dit punt was geen toenadering,”

Leuke inside achter de schermen

Leuke blik inside biedt het stuk van mei 2004 over een zogeheten bilateraal overleg tussen Defensie en Economische Zaken. De beantwoording van de Kamervragen van Van Velzen en Kortenhorst ”heeft veel voeten in de aarde gehad”, het zou gaan om “allereerst problemen rondom besluitvorming omtrent aanschaf JSF (al dan niet in deze kabinetsperiode)” Tevens is er sprake van de ZEVENTIENDE versie van het Jaarrapport 2003 Project Vervanging F16. Overigens blijkt uit een brief van Lockheed Martin topman Tom Burbage van december 2004 aan Staatssecretaris van Economische Zaken Van Gennip duidelijk dat deze JSF fabrikant al in 2002 heeft aangegeven dat orders uit de ontwikkeling (SDD fase) en voorproductiefase (LRIP, eerste 519 te produceren toestellen tot 2014) bij elkaar opgeteld moeten worden. De “vergissing” omtrent het rekenen en de Kamer informeren ligt dus aan Nederlandse zijde volgens deze brief.
Gelukkig blijkt uit deze brief de grote waardering die er in Fort Worth bestaat voor de uitmuntende bijdrage die Nederlanders van Fokker en de Delft Universiteit leveren aan de ontwikkeling van de JSF en het toen lopende gewichtsbesparingsprogramma.

Huidige stand van zaken

Op dit moment staat de teller voor het Nederlandse bedrijfsleven, zes jaar nadat Den Haag besloot om in het JSF-project te stappen, volgens het ministerie van Economische Zaken op 698 miljoen dollar. Ruim de helft van dat bedrag heeft betrekking op productiewerk. Aan SDD-orders is tot nu toe slechts 332 miljoen dollar binnengehaald.
Hoewel Economische Zaken het JSF-project naar buiten toe nog steeds als een groot succes presenteert, weten de betrokken ambtenaren op het departement dat het aantal SDD-orders niet of nauwelijks meer zal groeien. Al in de zomer van 2004 “hintte Lockheed Martin op de mogelijkheid dat we verder niet al te veel moeten verwachten voor wat betreft echt SDD-werk. Het airframe is immers zo goed als af.”

Uitzending KRO Reporter.

Een reportage over de deelname van Nederland aan de JSF ontwikkeling en de JSF besluitvorming in de jaren 2001-2005 wordt uitgezonden op KRO Reporter op zondag 7 september om 22.10 uur op Nederland II. Aan de stukken die nu vrij gegeven zijn te zien, kan het een boeiende uitzending worden. En zoals gebruikelijk bij dit soort uitzendingen, zijn er mogelijk tevens fraaie beelden te zien van de F-35 Lightning II, alleen dat kan al een reden zijn te kijken.

Bron:
KRO Reporter persbericht/aankondiging 05-09-2008

Meest onthullende documenten:
Brief Oktober 2003, voorbereiding bezoek Lockheed Martin aan Nederland
Brief April 2004, voorbereiding bezoek delegatie aan Lockheed Martin in USA
Overige links naar door KRO Reporter onthulde documenten in tekst hierboven.

Gerelateerde achtergrond informatie:
Analyse recente rapport PriceWaterhouseCoopers over de Business Case
JSF, wat is de betekenis voor de Nederlandse economie? (Nieuwsbank persbericht)
Noorse JSF Business Case, actueel voor Nederland (Nieuwsbank persbericht)
Analyse Business Case Parameter “aantal te produceren JSF’s, 4500 of 2500 ?

JSFNIEUWS080905-PersberichtKRO.Redactie/jg

Comments RSS

Reageer ook

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.