Feb 20 2010
Internationaal nieuwsoverzicht JSF: Israël, Turkije, Japan
Pentagon weigert Israelische eisen inzake F-35
Hoewel eind 2008 al werd aangekondigd dat Israël had besloten 100 JSF’s aan te schaffen, verkeert sindsdien de uitwerking van de deal in een langdurige impasse. Volgens recente berichtgeving in de Jerusalem Post is er niet alleen een verschil van mening over de prijs van de toestellen, die met een prijskaartje van US$ 130 miljoen per stuk, duurder uit blijken te pakken dan eerst door Israël verwacht. Israël wil ook aanzienlijk industriële compensatie orders, net als indertijd bij de aanschaf van de F-16. Dit is moeilijk bespreekbaar, in verband met de beloftes gedaan aan andere JSF partnerlanden.
Er is tevens een aanzienlijk dispuut over de eis van Israël zelf systemen te kunnen toevoegen aan het toestel. Jerusalem Post hierover: “According to the official, Israel will not likely give up the demand to install its own electronic-warfare and radar systems on the plane. The Pentagon, the official said, had already approved some of Israel’s demands, but was continuing to deny it access to the plane’s internal computers which would prevent the installation of all of the systems the air force had requested. “We need to retain a qualitative edge over the F-35s that will be sold,” the official explained.”
Ten slotte is er een discussie over de vraag of het toestel onderhouden kan worden in eigen land. Onderhoud zou in Italië dienen plaats te vinden, maar een een Israelische official hierover: “”This is not something we can live with. Can you imagine that during a war we will send one of our aircraft to Italy to be fixed?”
Bron: Jerusalem Post; 20-jan-2010; “Pentagon Refusing Israeli F-35 Demands”
Versterking romp F-35C nodig na ontdekking zwakheid structuur
Lockheed Martin Corporation werkt aan de oplossing voor een ontdekte structurele zwakheid in de US Navy versie van de F-35 Joint Strike Fighter dat beperkingen geeft voor wat betreft het starten vanaf vliegdekschepen.
Afgelopen juli 2009 ontdekten ingenieurs een “tekortkoming in de sterktel” in een van de aluminum structuren van het centrale rompgedeelte van het toestel, zo heeft Lockheed Martin woordvoerder John Kent toegegeven.
De ontdekking van dit type problemen in dit stadium van ontwikkeling geeft voeding aan de critici die van mening zijn dat er een onverantwoord grote overlap is tussen ontwikkelen en productie van de F-35. De F-35C heeft nog geen enkele vlucht gemaakt, niettemin zijn de eerste delen voor F-35C productietoestellen al in aanbouw. Dit betekent dat, terwijl het productieproces al loopt, er nog structurele ontwerpaanpassingen en vervolgens modificaties nodig zijn aan afgebouwde of in aanbouw zijnde toestellen.
Bron: Bloomberg; 29-jan-2010; “Lockheed Strengthening Fuselage in Navy’s F-35 Model”
Turkije : werkaandeel JSF overschrijdt de US$ 7 miljard
Woensdag 10 februari 2010 maakte de Turkse Minister van Defensie Vecdi Gonul bekend dat het Turkse werkaandeel in het Joint Strike Fighter programma inmiddels de US$ 7 miljard heeft overschreden. Turkije is een level-3 partner en investeerde een relatief laag bedrag van US$ 175 miljoen (vergelijk Nederland US$ 800 miljoen); maar is industrieel minstens zo succesvol in het binnenhalen van orders voor de industrie.
De Minister van Defensie verwacht dat de aankoop van de 100 toestellen uiteindelijk US$ 10-11 miljard zal gaan kosten. In november 2009 werd duidelijk dat de aankoop van de Turkse F-35A’s verschoven zal worden. Oorspronkelijk was de levering gepland van 2014 tot 2023. Besloten is de eerste jaren op een lager aantal te gaan zitten en de instroom te spreiden van 2015 tot 2025.
Bron: World Bulletin; 11-feb-2010; “Turkey says F-35 project share exceeds $7 bn”.
Japan: kandidatenevaluatie opvolging F-4EJ Phantom II
Japan zal waarschijnlijk dit voorjaar starten met de kandidatenevaluatie voor de aankoop van 40 nieuwe gevechtsvliegtuigen als opvolger van de verouderde F-4EJ Phantom II. Japan heeft lang aangegeven F-22 Raptors te willen kopen, maar de Verenigde Staten weigert deze te exporteren. In plaats daarvan werd door de Amerikaanse regering bij Japan aangedrongen op de aankoop van de Joint Strike Fighter.
Tijdens de Singapore Airshow, begin deze maand, bleek dat met name Boeing probeert Japan over te halen om hun alternatieven te overwegen, met name de semi-stealth F-15 Silent Eagle.
Ook Eurofighter heeft inmiddels intensief contact met Japan, met onder andere een aanbod om verregaand te beschikken over mogelijkheden om de Eurofighter in Japan in licentie te vervaardigen en betrokken te zijn bij de doorontwikkeling van het toestel. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft Japan echter nooit anders dan Amerikaanse gevechtstoestellen aangeschaft en een breuk met deze langdurige traditie lijkt niet erg waarschijnlijk.
Bron: Business Week; 5-feb-2010; “Boeing Sets Sights on Japan Fighter Jet Contract Due in Spring”
JSFNIEUWS100220-NB/nb
8 Responses to “Internationaal nieuwsoverzicht JSF: Israël, Turkije, Japan”
Reageer ook
Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Weer hartelijk dank voor deze info Redactie JSFnieuws, waarmee weer eens wordt aangetoond dat er niets nieuws is onder de zon. Elk weldenkend mens met enige kennis van het JSF dossier zag/ziet dit (en alle vorig hoofdzakelijk negatieve nieuws) aankomen, behalve enkele politiek opportunistische denkers zoals StasDef Jack de Vries, die net als vele politici alleen verkondigen hetgeen hun door (al dan niet daartoe gedwongen ambtenaren) wordt aangedragen. Analoog aan onze regering de afgelopen jaren komen er steeds meer scheuren in het JSF project. De F-35 zal er wel komen (voor sommige gebruikers in de VS is er immers geen goed alternatief als opvolger van hun bestaande jachtvliegtuigen), maar wanneer en tegen welke prijs?
Israël is eigenwijs/eigenzinnig en wil zich geen les laten lezen door de VS, maar de invloed van de vele Joden in de VS met hun grote geldbuidels en dus politieke invloed moet niet worden onderschat. Misschien wordt ISAF de F-35A wel door de strot gewrongen. Israël heeft een terecht punt. Het wil qua onderhoud en modificaties zo min mogelijk, of liever in het geheel niet, afhankelijk zijn van anderen. Bovendien ontwikkelen en maken ze zelf perfecte militaire producten, met name op luchtvaartgebied die ook nog eens snel zijn te leveren, goedkoop zijn en snel en goedkoop zijn aan te passen aan veranderende omstandigheden. De kLu heeft daar niet voor niets de afgelopen jaren goed gebuurd. Daar kunnen de westerse landen en zelfs de VS vaak niet tegenop concurreren. Met onderhoud in Italië zal de ISAF niet kunnen leven. Het zal hun dan ook wel goed uitkomen dat Italië dreigt met het niet verder opzetten van een productie-/onderhoudscapaciteit. Turkye is wellicht de lachende derde, mede gelet op het tot nu toe door dat land geringe geïnvesteerde bedrag en de binnengehaalde orders. Slaapt de Nederlandse industrie of doen ze iets verkeerd? Het wachten is op de EZ antwoorden op die 60 kamervragen van enkele weken geleden.
De F-35C voor de USN dreigt een nog grotere ramp te worden dan de F-35A/B. Nog geen testtoestel gevlogen en nu alweer voorziene problemen met het landingsgestel. Dit hoeft overigens geen gevolgen te hebben voor de F-35A en C versie. Die typen kunnen volstaan met een minder robuust en dus lichter landingsgestel en minder internal volume innemend.
Dan nog Japan in dit JSFnieuws waarop ik reageer. Altijd Amerikaans gekocht zegt JSFnieuws, maar de hamvraag is of die traditie zich zal voortzetten. De wereld verandert en er spelen op de achtergrond en achter de schermen allerlei factoren waarvan u en ik geen weet hebben. Het kan best de F-35 worden, maar evengoed een ander Amerikaans alternatief dan wel een West- Europees of misschien wel Aziatisch product. Wie zal het zeggen, allemaal te prematuur. Hoe dan ook nemen de haarscheurtjes in de F-35 fuselage voorhands alleen maar toe, terwijl de Lightning II nog nauwelijks testvluchten heeft gemaakt en dat ook nog binnen een klein percentage van de voorspelde flight envelope. Zelfs de eerste operationele productie versies moet je blijkbaar vliegen met witte handschoenen aan de stick and throttle. Heel wat anders dan de F-16 waarvan je destijds de eerste versie aerodynamisch gelijk ‘full bore’ mocht gebruiken. Laat maar zien dat je de flight-by-wire computer kunt overrulen op welke hoogte dan ook en meer dan 9 G op de klok kunt krijgen. Soms lukte dat ook nog.
Zoals in mijn eerdere commentaren aangekondigd hoop ik de komende weken terug te komen op de F-35 in algemene zin, met name op één essentiële niet meer te herstellen ontwerpfout van de F-35, namenlijk het electrisch systeem. Een ware ramp die de nodige kisten zal kosten, tenzij ik mij vergis.
We kunnen zo langzamerhand een boekenkast vullen met allerlei bespiegelingen op de JSF ontwikkelingen. Het is inmiddels een feit dat het JSF project verre van gelukkig verloopt en inmiddels meer dan zorgelijke vormen aan het aannemen is. Lockheed doet zijn stinkende best om de negatieve teneur nog enigszins te verdoezelen en regelmatig berichten de wereld in te sturen die de buitenstaander moet laten geloven dat het allemaal wel mee valt en dat “alles op schema ligt”. Juist dit soort inspanningen van de producent geven te denken. Je ziet dat vaker in soortgelijke processen. Daar waar de zichtbare voortgang ( in dit geval een vliegend en functionerend en evoluerend vliegtuig) ontbreekt, moeten een teveel aan woorden en zg. mijlpalen (een rondje boven de basis/ fabriek is inmiddels al een “mijlpaal”…) de beeldvorming krampachtig overeind houden. Dat is een trieste en tevens gevaarlijke ontwikkeling. Het punt is ook dat de start van het gehele JSF project op zich in niets afwijkt van zijn voortgangers. Ook in het verleden hebben luchtmachten en de politiek een duidelijke voorkeure getoond voor bepaalde ontwerpen. Dat mag. Het probleem ontstaat wanneer deze keuze(s) in een duidelijke gevarenzone komen vanwege tegenslagen. Dan gaat het om meer dan ratio, dan komen er veelal ook andere belangen om de hoek kijken. Niet in de laatste plaats ook het politieke hachje van de leidende politiek op dat moment. Veelal gaat het dan allang niet meer danwel in mindere mate om de militaire kwaliteiten en het belang van de piloot c.s.. Voeg daarbij de recessie en de roep om werkgelegenheid en het verkeerde cirkeltje is rond. Het lijkt er m.i. sterk op dat we in een dergelijke “catch 22″ zijn terechtgekomen. Hetgeen uit de diverse berichten op deze site valt op te maken. Ik wil graag ook nog een ander punt aankaarten. Mede ingegeven door de vervangingsvraagstukken van diverse luchtmachten, zoals bijv. de vervanging F4 bij Japan. De veelheid aan diverse types / jachtvliegtuigen met verschillende prijskaartjes en bijbehorende kwaliteit, heeft m.i. juist ook veel luchtmachten doen besluiten om met “westers” materiaal te vliegen bijv. ; ,Amerikaans: de F 4, de F5 varianten, F 16, F 18 etc, Frans; Mirages of afgeleiden daarvan, Engels: Hawk, Europees: Alpha Jet, Jaguar, Tornado, Eurofighter. Voorbeelden hiervan zijn legio. Deze types zijn echter allemaal van een vorige generatie (4 of minder). Al deze dienen binnen niet al te lange tijd vervangen te worden danwel met een geupdate versie (bijv. Block 60 / F16) oid. Waar men kon kiezen uit een gevarieerd aanbod met diverse prijskaartjes (voor elk wat wils) lijkt de trend binnen de Amerikaanse vliegtuigindustie met de USAF als grootste ambassadeur en opdrachtgever zich te gaan beperken tot 5e generatie vliegtuigen als de F 22 en de veelbesproken F 35 /varianten. De F22 is niet voor export bestemd en wordt al niet meer gemaakt. De F 35: is bekend. Het prijskaartje, wat het ook moge gaan worden, zal dusdanig zijn, dat veel landen hier niet aan kunnen voldoen en dus voor hun beperkte financiele middelen een haalbaar alternatief moeten gaan zoeken. Ik denk dat juist deze ontwikkeling diverse luchtmachten die minder “westers”gebonden zijn en ook politiek opportunistisch interessant waren voor m.n. de Amerikaanse politiek, zich meer gaan richten op de nieuwe economische machten zoals China en in zekere zin ook Rusland. India hierbij als outsider. Deze landen hebben inmiddels een grote militaire industrie die verschillende betaalbare militaire jachtvliegtuigen in rap tempo aan de man brengen. Zie de diverse Sukhoi en Mig modellen die vandaag de dag toch als een export succes gezien kunnen worden . De Chinezen doen daar nog een schepje bovenop met hun J 10, j11 en andere nog in ontwikkeling zijnde types. Even los van de al eerder aangehaalde 5e generatie types in ontwikkeling (J-xx en PAK Fa etc). Het lijkt er dus op dat de westere luchtvaartindustrie en dan m.n. de Amerikaanse bedrijven terrein zullen verliezen, voor zover dit nu al niet het geval is. Zie de Indiase luchtmacht, Luchtmachten in Afrika en Zuid Amerika die hun “oude” generatie westerse vliegtuigen inmiddels vervangen met goed en goedkoop Russisch / Chinees materiaal. Dit heeft het gevaarlijke effect dat de financiele situatie van de westerse luchtvaartindustrie zich zal verslechteren: minder vliegtuigen in de verkoop = minder inkomsten. In het slechtste geval zullen bedrijven moeten worden gesloten. Even wat feiten voor de huidige nieuwe westerse typen: de Franse Rafale is nog niet verkocht buiten Frankrijk, de Eurofighter doet het ietsje beter, de Gripen NG is in aantallen ook nog niet echt baanbrekend en dan is het voor de Europese bijdrage wel een beetje over. Vanuit Amerika spreken de ontwikkelingen van de F22 en F 35 voor zich. Bovenstaande impliceert ook dat de waarschijnlijkheid dat een westerse luchtmacht te maken krijgt met hoogstaand en vooral ook in kwantitatief opzicht Russisch / Chinees materiaal in grote delen van de wereld alleen maar aan het toenemen is. Geen prettig vooruitzicht tenzij je een in een klasse vliegtuig zit en over voldoende middelen / aantallen beschikt. Het lijkt er echter op dat de prijsontwikkelingen, effecten op de langere termijn (minder aantallen etc) juist het tegenovergestelde bewerkstelligen. Een bedenkelijk scenario. Kan het zijn dat door de F 35 tunnelvisie en het alles op alles zetten op 1 vliegtuig, de Amerikaanse Luchtmacht en industrie zijn leidende rol op het spel zet? Dat laatste zou een meer dan voldoende argument kunnen zijn om de eigen Europese vliegtuigindustrie overeind te houden en stimuleren.
Overigens is Japan zelf ook bezig met de ontwikkeling van een mogelijke opvolger van de F 4: de Mitsubishi-Northrop F 3 / F 36 A. Een samenwerkingsverband met Northrop. Of dit wat gaat worden is afwachten. Het geeft allemaal stof tot nadenken.
Christiaan, je heb helemaal gelijk met je betoog echter je pleit voor een Europese vliegtuigindustrie die overeind gehouden moet worden.
Kon dat nog maar. Ik ben bang dat het daar al lang te laat voor is. Bijna alle Europese landen moeten binnen nu en 10 jaar toch echt wel beginnen met het vervangen van hun toestellen.
We kunnen niet wachten tot Europa eindelijk eens een toestel bouwt dat wel capabel is en de vijanden van de toekomst aan kan.
Alles wat momenteel geproduceerd wordt is inadequaat en zijn grofweg te omschrijven als F-16 + kloontjes. Het zijn dan wel nieuwe toestellen maar ze zijn tactisch al weer verouderd. Je schreef het zelf als.
Ik begin persoonlijk vrij moedeloos en boos te worden. Het westen heeft de boot gemist en de industrie heeft de plank compleet mis geslagen.
“De mens lijdt het meest onder het lijden dat hij vreest…”
Gaat voor dit dossier ook op, is mijn mening. Kijk naar het succes van de F-117 die als een ware phoenix oprees uit de as van het TFX-debacle.
Met een beetje geluk gaat dit ook gebeuren voor de JSF/F-35 Lightning II, als men de ontwerpproblemen ooit onder de knie gaat krijgen.
Als de Europese regeringen nou maar eens wat meer waardering zouden hebben voor hun luchtvaartindustrie (en niet zoals Nederland al die kennis verkwanselen: zie Fokker!), zouden we niet zo afhankelijk zijn van de Amerikanen.
De Zweden laten wat betreft zien (voorlopig alleen nog in gezamenlijke oefeningen) dat ze zich kunnen meten met de USAF. In een echte oorlog zou ik mijn geld eerder inzetten op de Zweden dan op de Amerikanen. De doctrine speelt daarin een minstens zo belangrijke rol als de techniek van de wapenplatformen (lees het RAND-rapport over het Pacific-scenario er nog maar eens op na!).
De plannen voor de P.1154 liggen nog steeds ergens in een kast bij BAe/EADS, het is nog niet te laat voor Europa. Als de EU het nou eens een keertje voor elkaar zou krijgen om boven de kortzichtigheid en eigenbelang op landniveau uit te stijgen…
Mee eens. Ik denk dat de Europese luchtvaartindustrie in potentie nog best mogelijkheden heeft. Er is veel kennis beschikbaar, een goede infrastructuur en in principe ook een commercieel afzetgebied (Europa / luchtmachten). Probleem lijkt alleen te zijn dat voor een internationale samenwerking er meer voor nodig is dan alleen goede (politieke) wil. Als je kijkt naar de verschillende Europese defensie projecten uit het recente verleden, dan zijn hier best een aantal goede voorbeelden van te noemen. Te land, ter zee en in de lucht. Als ik mij dan beperk tot vliegtuigen en dan m.n. de gevechtstypes, dan zie je echter dat de uiteindelijke ontwerpen weer gedomineerd worden door nationale specificaties en wensen. (zie geschiedenis Panavia Tornado waar het oorspronkelijke aantal deelnemende landen groter was inclusief Nederland, de Eurfighter Typhoon waarbij de afscheiding van Frankrijk weer heeft geleid tot de ontwikkeling van de Rafale). Je ziet dat vandaag de dag er in diverse Europese landen een eigen investering/project gaande is t.a.v. de ontwikkeling van UAV’s. Waarom niet 1 of 2 Europese modellen / varianten? Kost ook weer veel geld en wederom ontstaat onderlinge concurrentie. Kortom een echte efficiente en structurele samenwerking is er nog niet echt en dat houdt de onderlinge afbraak weer staande waar je in beginsel uitging van samenwerking.
Er zal dan ook iets rigoreus moeten gaan veranderen binnen Europa op het gebied van Defensie en de industriele samenwerking / luchtvaartindustrie. Een randvoorwaarde zou zijn dat vanuit de Europese politiek veel meer de (luchtvaart) krachten gebundeld moeten worden en er gestreefd gaat worden naar minder afhankelijkheid op dit gebied. Je kan beter de samenwerking (financieel) Europees stimuleren en vanuit een Europese defensie gedachte diverse / toekomstige gevechtsvliegtuig criteria (5e generatie) kwalificeren en hier een consortium voor oprichten met daarin alle relevante luchtvaartbedrijven (bijv. BAe, Dassault, Saab en voor Nederland bijv. Stork etc). Er zijn door BAe al studies gedaan voor een 5e generatie toestel, deze is alleen nu in de vrieskast gestopt vanwege de latere samenwerking met Lockheed / F 35. Denk ervan wat je wilt. Ook Saab en Dassault zullen ongetwijfeld al verder kijken dan de huidige modellen. Meer samenwerking en ingevulde randvoorwaarden op Europees niveau lijkt het devies. Uiteindelijk is dit beter dan het volgen van nationale belangen en elkaar dood concurreren. Slecht voor werkgelegenheid etc, etc, etc, en slecht voor onze defensie / veiligheid. Hiervoor is het nog niet te laat. De zet is aan de politiek en wellicht dat vanuit het luchtvaart bedrijfsleven er door een aantal bestuursvoorzitters eens een keer op deze wijze gekeken kan worden naar hun taak om bedrijven succesvol te laten zijn en kennisbehoud / werkgelegenheid op de langere termijn te garanderen. Ga eens uit van eigen kracht en mogelijkheden. Dat is beter dan willens en wetens blijven geloven in alle JSF toezeggingen / werkwijze Amerikaanse industrie, die historisch gezien nooit helemaal zijn waargemaakt. Waarom nu dan wel zou je jezelf eens moeten afvragen?
Het moet mogelijk zijn om binnen nu en 5 jaar bij een optimale samenwerking met een betaalbaar Europees JSF alternatief te komen? (echt operationele UAV’s zijn waarschijnlijk pas na 2020/2025 beschikbaar , voor zover dit al een alternatief is voor een gevechtsvliegtuig). Uitgaande van de inschatting dat medio 2015 de eerste JSF in gebruik gaat komen bij de USAF hebben we nog enkele jaren om hier in te investeren. Mocht 2015 niet haalbaar zijn en welke garantie hebben we vandaag de dag dat dit gehaald gaat worden, dan hebben we zelfs nog meer tijd om hier aan te werken. Klinkt wellicht allemaal utopisch, maar als er een wil is dan is alles mogelijk. En waarom dan niet?
Christiaan, Ik help het je hopen. Ik vrees echter dat Europa blijft doen waar het goed in is. Aanmodderen.
De eensgezindheid die nodig is om op korte termijn tot een inzetbaar 5e generatie gevechtstoestel te komen is ver te zoeken. Alleen al het gepraat hierover, als dat momenteel al zou gebeuren, duurt zeker enkele jaren. En dan moeten we nog beginnen met bouwen.
Ik ben altijd al bezorgd geweest over het lage ambitieniveau van de Nederlandse regering met betrekking tot defensie en de uitrusting die we onze soldaten meegeven.
Sinds een jaar of twee maakt ik me echter serieus zorgen. De aanschaf van de JSF betekent dat we zo’n veertig jaar aan deze waardeloze kist vast zullen zitten. Los van het feit dat we daar militair gezien zwaar de prijs voor zullen betalen vrees ik dat er over veertig jaar helemaal geen militaire luchtvaartindustrie in Europa meer zal zijn.
De prijs zal hoog zijn. Niet alleen voor Nederland maar de hele wereld zal de gevolgen dragen. De eerste keer dat de JSF uitgezonden gaat worden en tegenover een moderne tegenstander zal staan zal met westers bloed betaald worden.
Daarna zal het westen zijn ambitie om goed te doen in de wereld moeten bijstellen omdat we de veiligheid van onze hulpverleners niet meer kunnen garanderen omdat onze militairen zelf kansloos onder vuur liggen. Geen enkele Nederlandse regering zal ons leger nog uitzenden als ze onder vuur komen te liggen van napalm en clusterbommen.
Dat is de ultieme consequentie van deze miskoop.
Wat een fantastisch nieuws afgelopen weekend dat er serieus werk gemaakt wordt van een herstart voor Fokker! Een eerste stap in de goede richting.
In verband met de komende verkiezingen is er ook weer een nieuwe kans om te stemmen voor een gedegen defensiebeleid (die 3% moet er nou maar eens echt komen!). Hopelijk komt er dan ook eindelijk een minister en staatscesretaris met echte affiniteit voor defensie. Als EZ nou maar die 20 miljoen voor wil schieten (kunnen we meteen inhouden op de teveel betaalde bijdragen aan EU) en Defensie intekent op 7 XF100s (twee regeringstoestellen, twee cargo en drie tankers) komt het helemaal goed…
Als we eigen transport en refuelling capability hebben, maken we ons in NATO en/of internationaal verband nog nuttiger. Een goede mix van fighters (F-35, Gripen NG en Su-34) gedeeltelijk in licentie bij Fokker in Woensdrecht te bouwen (bijvoorbeeld via een joint-venture met Saab, BAe en Dassault) en we gaan een gouden toekomst tegemoet!
Europese samenwerking
Hierbij reageer ik op het laatste RSS commentaar van de heren Isteyns en Christiaan, waarmee ik het op grote lijnen eens ben. Inderdaad komt binnen de NAVO Europese militaire samenwerking maar moeizaam of niet op gang, zoals overigens het geval is met veel zaken in de EU. Of de EU meer bevoegdheden moet krijgen laat ik in dit kader maar even buiten beschouwing. Ik vind van niet, maar dat staat samenwerking nog niet in de weg. Nederland is altijd een voorstander geweest van meer Europese militaire samenwerking. Marines bouwen in het algemeen hun eigen vloot, zeker Nederland met haar maritieme kennis en capaciteit, maar op gebied van scheepsgebonden sensoren en radars zit er de laatste jaren toch wat schot in de zaak, mede door zeer geavanceerde producten van onze ‘eigen’ Thales die wereldwijd aanslaan . De landmacht heeft decennia lang naar volle tevredenheid geopereerd met diverse typen Duitse Leopards (ooit hadden wij er ongeveer 850). Op het gebied van civiele luchtvaart is EADS, het moeder concern van Airbus, inmiddels een geduchte concurrent van Boeïng. Op het gebied van helicopters kennen wij inmiddels Eurocopter en de NH90 (die zich overigens nog moet bewijzen), maar op het gebied van jachtvliegtuigen en daar praten wij hier over, ligt samenwerking blijkbaar moeilijker.
Toen een groot aantal Europese landen hun verouderde vloot van F-104, Mirages, P-1 Lightnings, F-4 en voor Nederland ook de NF-5 moesten vervangen, was het Nederland dat het voortouw heeft genomen voor de ontwikkeling van het Multy Role Combat Aircraft (MRCA). Maar door allerlei nationale wensen van enkele grote Europese landen werd het concept te duur voor Nederland dat daardoor moest afhaken. Uiteindelijk kwam voor een aantal landen de dureTornado met veel gedane concessies uit de bus dat nooit echt een groot succes is geworden, zeker niet de F-3 A/D variant. In de F-16 lachten wij erom, ondanks toen nog het gemis van een BVR missile.
In de NAVO vond in mijn tijd minimaal eens per jaar de CNAD (Conference of National Armaments Directors) plaats, bestaande uit de hoogste nationale bazen op gebied van bewapening in de breedste zin des woord. Onder de CNAD bevonden zich allerlei andere groepen en daaronder weer subgroepen. Zelf ben ik enkele jaren als hulpje betrokken geweest bij de NAFAG (NATO Air Force Armaments groep) en als National Representative bij een daar ondergelegen werkgroep die zich bezighield met het opzetten van een alternatief voor de jachtvliegopleiding in de VS te Sheppard. Los van de aangename dienstreizen her en der in Europa en het ontmoeten van gelijkgestemde collegae vliegers is mij alleen maar bijgebleven de nationale politieke belangen die er speelden en die elke voortgang tegenhielden. Die belangen speelden destijds ondanks wellicht ieders goede wil in alle fora op gebied van bewapening en andere gebieden en wellicht nu nog. Conclusie: van een hechte Europese militaire samenwerking op het gebied van jachtvliegtuigen kunnen we vooralsnog alleen maar dromen. Triest, maar waar. Dus kijkt de Klu na de zeer goede ervaringen met de F-16 en vanwege andere hier niet genoemde redenen alleen maar naar de JSF. Waarom de JSF de miskoop van deze eeuw blijkt te worden en de Klu op gebied van inzet van jachtvliegtuigen wordt gedecimaliseerd hoop ik in een volgend RSS nog eens te belichten zoals eerder al vaker beloofd. Elke maand dat ik hiermee wacht wordt dat gemakkelijker voor mij. Hopelijk ziet PV F-16 nog net op tijd het licht en komt men er achter voor het karretje van LM te zijn gespannen net als alle anderen. LM zelf promoot niks, maar laat dat slim over aan militairen die hun regering maar moeten overtuigen. De val van het kabinet biedt voorshands weer wat lucht tot nadenken.The Dutch A-Team will fade away with the F-35A. Geldt ook voor andere potentiële kopers, maar die zijn bij mijn weten nooit zo expliciet door de VS gekwalificeerd als behorend tot het A-team. Maar ja, wat maakt het ook uit: behoudens de F-22 en nog wat specifieke kisten behoort de VS binnenkort zelf niet meer tot het A-Team in het middenspectrum. Western democratic meat for opponents and they are growing with more performance aircraft, with an affordable price tag and in place at the right time. Ik zeg niet dat de keuze voor de JSF begin jaren 2000 een verkeerde is geweest, maar gelet op alle negatieve ontwikkelingen moet die keuze thans wel snel worden herzien. Natuurlijk lopen bijna alle ontwikkelingen van vliegtuigen tegenwoordig blijkbaar uit en dat was ook in het verleden al zo, maar de JSF spant wel de kroon. Het originele ontwerp is en wordt steeds meer ingehaald door de zeer lange ontwikkelingstijd, de zeer magere testresultaten en allerlei fundamentele problemen tot nu toe.