Dec 11 2010

Met JSF kritische ondergrens luchtmacht in zicht

Gepubliceerd door JSFNieuws.nl om 13:57 onder Aanschaf JSF

Burgum – Vorige week kwam uitgebreid in het nieuws hoe de nieuwe JSF kostenstijgingen de woede van de Kamer wekten. Hieronder belicht ik, vanuit mijn achtergrond als voormalig jachtvlieger, voor wellicht een nieuwe categorie lezers (aangetreden ministers, kamerleden en anderen) en in hopelijk begrijpelijke taal zonder al te veel cijfers enkele zaken. Daarbij wordt uitgegaan van enige basiskennis en achtergrond informatie.

Als ex- jachtvlieger had ik het graag anders gezien, maar ik moet helaas de boze kamerleden, overigens allemaal tegenstanders van de JSF, gelijk geven. De ontwikkeling van de JSF (F-35 Lightning II) loopt vele jaren achter en zal ongetwijfeld nog verder uitlopen. Dit geldt voor al de drie varianten van de JSF familie: de F-35A CTOL variant (luchtmachten), de F-35B STOVL variant (mariniers) en de F-35C CV variant (US Navy, vliegdekschepen). Steeds weer doen zich tegenslagen voor, waardoor op dit moment slechts 10% van het testprogramma is uitgevoerd.

Overlap testen en productie een probleem

Zoals eerder door JSFNieuws gemeld is de belangrijkste reden hiervoor het feit dat de productielijn van LRIP1 (LRIP = aanloop productie) serie werd opgestart tegelijk met de eerste testvluchten van prototypes. Momenteel zijn ook al vliegtuigen van LRIP 2 t/m 4 in aanbouw. Als gevolg van de vele negatieve testresultaten moeten in aanbouw zijnde vliegtuigen steeds weer worden gemodificeerd, hetgeen tijd en geld kost. Lockheed Martin (de producent) beweerde dat testvluchten slechts dienden voor het simpelweg afvinken van computer berekeningen; het tegendeel blijkt waar. De afgelopen drie jaar is het toestel 40% duurder geworden en het eind is nog niet in zicht, terwijl bovendien alles er op wijst dat de kostenstijging in de tijd gezien niet lineair verloopt, maar exponentieel. Niet alleen wordt het toestel vrijwel onbetaalbaar in aanschaf, maar ook is inmiddels bekend dat de exploitatie- en onderhoudskosten minimaal twee keer zo duur zullen zijn als die van de F-16. Een ander kostenverhogend aspect is het volgende. Aanvankelijk was voorzien dat voor de drie JSF varianten 70% van alle onderdelen gelijk zouden zijn, commonallity genaamd, hetgeen de stuksprijs zou drukken. Volgens mij is dat percentage inmiddels gedaald tot 30%.

Hogere prijs leidt tot lagere aantallen

Door het steeds maar duurder worden van de JSF heeft een aantal landen inmiddels hun oorspronkelijk plangetal fors naar beneden bijgesteld. Het Verenigd Koninkrijk ziet compleet af van de F-35B STOVL versie. Zelfs de Verenigde Staten hebben de geplande aantallen naar beneden bijgesteld, terwijl het gehele JSF project (dus alle drie varianten) onder steeds meer interne budgettair politieke druk komt te staan; zelfs zo erg dat de Verenigde Staten nu overwegen om maar helemaal te stoppen met de ontwikkeling van de F-35B STOVL versie. Het totaal aantal te produceren JSF zal waarschijnlijk de helft minder zijn dan in 2001 gepland, waardoor de stuksprijs nog verder zal oplopen en de spin-off voor de Nederlandse defensie-industrie wordt gehalveerd.

Kritische ondergrens luchtmacht in zicht

Met het huidige planbudget kan Nederland hooguit 55 stuks JSF kopen, maar waarschijnlijk nog 10 minder. Bij die aantallen zit je op of onder de kritische benedengrens om nog zinvol met zo’n vliegtuig te kunnen opereren. Zoals iemand eens opmerkte: aantallen is op zich ook een goede operationele eigenschap. Het JSF planbudget of een gedeelte daarvan aanwenden om 10.000 gedwongen ontslagen bij defensie te voorkomen of te beperken dan wel voor betere arbeidsvoorwaarden zoals enkele kamerleden voorstellen is geen optie. Defensie dient te beschikken over goed en modern materieel. Een luchtmacht zonder gevechtsvliegtuigen is als een marine zonder fregatten; dus een vleugellamme organisatie. Minister Hillen staat voor een vrijwel onmogelijke opgave, tenzij de geplande bezuiniging op defensie ongedaan wordt gemaakt.

Kandidaten vergelijking achterhaald door de laatste ontwikkelingen

De kandidaten vergelijking in 2002 was toen wellicht juist, maar had met hetgeen thans bekend is en was te voorzien al in 2008 moeten worden herzien. Aanvankelijk waren alle drie F-35 varianten te zwaar waardoor structurele concessies aan het vliegtuig zijn gedaan. In een testopstelling van een van de types zijn onlangs na 1500 gesimuleerde vlieguren scheuren in een spant ontdekt en dat terwijl men uitgaat van een levensduur van 8000 uur (2000 uur meer dan de F-16). Stealth, een van de basiseisen voor de JSF waardoor allerlei aerodynamische concessies nodig waren, wordt door de tijd steeds meer achterhaald. Een aantal operationele capaciteiten waarvan oorspronkelijk in de ontwerpfase is uitgegaan zullen of kunnen niet worden waargemaakt. Kortheidshalve ga ik hier nu niet verder op in.

Jachttoestel heeft eindige levensduur

Sommigen zullen opmerken dat de geplande ontwikkelingsduur en ontwikkelkosten van nieuwe airliners bij Boeing en Airbus toch ook worden overschreden. Ja, met name de ontwikkel- en testtijd, maar veel minder de totaalkosten. En hier praten we over een normale commerciële business met alle risico’s van dien en NIET over belastinggeld.
Bedenk wel dat een airliner niets meer is dan romp, vleugels en motoren en het airframe en motoren nauwelijks fysiek worden belast en van enig wapensysteem al helemaal geen sprake is. Een gevechtsvliegtuig, hoe klein ook vergeleken bij die grote airliners, is tientallen malen complexer, vooral de wapensystemen vergen onnoemlijk veel software schrijven en testen, terwijl het airframe en de motor(en) vele malen zwaarder worden belast. Ook hier ga ik nu kortheidshalve niet op in.
Door steeds te moderniseren kan de luchtmacht met de F-16 nog een stevige vuist maken en de komende jaren vooruit, maar de levensduur van de romp, vleugels en sommige componenten lopen tegen hun einde. Alleen met veel onderhoud dat veel tijd en geld vergt (soms zelfs echt met kunst- en vliegwerk) kan slechts ruwweg 30-35% van de vloot veilig de lucht in.

Hoe verder, zijn er alternatieven?

Zijn er alternatieven? Ja, die zijn er. Er zijn meerdere in doorontwikkeling zijnde gevechtsvliegtuigen, die zijn gebaseerd op het oorspronkelijke type en die door enkele landen ook als interim voor de JSF worden aangeschaft. Hierbij kan interim wel eens definitief kan worden, omdat ze voldoen en om kapitaal vernietiging te voorkomen. Denk aan Australië met de “interim” aanschaf van de Boeing F/A-18 Super Hornet. Ander voorbeeld is de Saab Gripen, die bij alle internationale oefeningen hoge ogen gooit. Nederland kan zich ook uit de ontwikkeling van de JSF terugtrekken en dat vliegtuig later eventueel van de plank kopen mocht het ooit wat worden. In ieder geval moet Nederland zo snel mogelijk de aanschaf van het eerste testtoestel ongedaan maken wat het verlies van die investering ook is (beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald) en van de tweede afzien. Het eerste testtoestel wordt op zijn vroegst pas voorjaar 2012 afgeleverd en is dan een soort rudimentair exemplaar waar later nog voor miljoenen aan moet worden gemodificeerd teneinde het op het niveau te brengen van de eerste operationele productie exemplaren.

Waarom op deze wijze deelname aan IOT&E fase?

Waarom überhaubt meedoen aan het geldverslindend ontwerp- en testprogramma? Bij mijn weten heeft de luchtmacht dat nog nooit eerder op deze wijze gedaan. Iets anders is deelname aan het IOT& E (test- en evaluatie)programma waarin wordt gecontroleerd of het uiteindelijke operationele toestel aan alle ontwerpcriteria voldoet. Dat heeft de KLU ook gedaan met de F-16, zowel in de Verenigde Staten als later in het Europese theater. Maar daarvan is nu geen sprake.

JSF: eigenschappen als fighter matig

De nickname Lightning II voor de JSF is misleidend en een lachertje. De Britse Lightning kon destijds als de beste accelleren, klimmen en draaien; de JSF kan dat niet. Niet nodig zegt men, want het voorziene concept van opereren is nu volkomen anders. Mogelijk is dat zo, zeker op bepaalde aspecten, maar een gevechtstoestel tevens zijnde jachtvliegtuig moet per definitie ruim voldoende over de drie voornoemde eigenschappen beschikken. Kortheidshalve ga ik hier niet verder op in. Het ging tenslotte over (belasting)geld.

Conclusie

De JSF is en wordt te duur in aanschaf, exploitatie en onderhoud (zelfs voor de Verenigde Staten), is te laat operationeel en zal een aantal ontwerpeisen niet of niet volledig waarmaken. Wonderen zijn de wereld niet uit, maar vooralsnog lijkt de JSF een duur en vrij waardeloos kerstcadeau.

Willem Hageman
Kolonel jachtvlieger bd.

Oproep
De redactie roept andere lezers, met name hen die bij onze Koninklijke Luchtmacht (of andere krijgsmacht onderdelen) werken of werkten, op hun mening over de JSF keuze kenbaar te maken en dit eveneens in een kort artikel te verwoorden. Neem contact op met de redactie via editor@jsfnieuws.nl

4 Responses to “Met JSF kritische ondergrens luchtmacht in zicht”

  1. NG21on 11 Dec 2010 at 16:52

    Goed artikel. Jammer dat u niet verder ingaat op het gebrek aan fighter-kenmerken.

    Maar helaas is het inderdaad zo dat jachtvliegtuigen in Nederland zelden vanwege hun vechtjas-capaciteiten worden aangeschaft en is het noodzakelijk te focussen op de financiën.

    Ik denk trouwens dat de F-35 niet naar de Britse Lightning is vernoemd maar naar de Amerikaanse P-38 Lightning. Een tweemotorige “jachtkruiser”.

    In dat opzicht komen de vliegeigenschappen redelijk overeen. Al was de P-38 ondanks zijn gebreken wel succesvol in de Pacific.

    T. Hendriks

  2. willemhagemanon 13 Dec 2010 at 18:29

    Beste heer Hendriks,

    Over de operationele capaciteiten van de JSF heb ik mij de afgelopen jaren zeer kritisch uitgelaten via deze site. Ook heb ik aangegeven waarom een klein land als Nederland zich geen vele vliegtuigtypen kan veroorloven die elk 100% geschikt zijn voor één bepaalde taak. Dat konden tot nu toe alleen de VS, maar wellicht ook niet langer meer. Nederland zoekt terecht naar een vliegtuig in het midden spectrum dat van alle taken ongeveer 70-80/90 % kan waarmaken.

    Waar de bijnaam Lightning II op is gebaseerd weet in nu ook niet meer zo zeker. Ik dacht op de Britse Lightning, maar wellicht heb jij gelijk. Kwam daar na een half uur Googelen niet achter. Hoor het graag, want jij weet het zo te lezen ook niet voor de volle 100% zeker.

    Commentaar redactie: de naam Lightning werd primair geinspireerd door de P-38 Lightning; maar vanwege de grote en nauwe betrokkenheid bij het JSF project van BAe (British Aerospace) als de verre erfopvolger van de English Electric fabriek, producent van de Britse Lightning, vond men deze naam “Lightning II” een extra goede keuze. Zo werd bij de presentatie indertijd gemeld.

  3. josslatson 14 Dec 2010 at 0:56

    In hoeverre is de Koninklijke luchtmacht ” veroordeeld” tot de JSF gegeven de nucleaire verplichtingen van Nederland?
    De Gripen is geen echt alternatief zolang Zweden de export verbiedt naar landen die het toestel willen inzetten voor atoomtaken (in casu het afwerpen van nucleaire B61 vrije val bommen).
    Of kan de Klu na leverantie ongestraft een extra exschakelaartje laten inbouwen?

    Jos Slats

  4. PieterWon 17 Dec 2010 at 21:16

    Duidelijk artikel. De kern van de zaak ligt mijns inziens in de vraag: Waarom op deze wijze deelname aan IOT&E fase (initiële Operationele Test en Evaluatie fase)?
    Dit is nu juist waarmee veel bedrijven bedrogen mee uit zijn gekomen in ICT projecten, zoiets gaat goed totdat er een module misgaat. Vervolgens trekt de koper de stekker eruit. Overigens is het kopen van de plank ook niet altijd een garantie voor kwaliteit, de Lockheed F104 Starfighter was, in meerdere opzichten en op zijn zachtst gezegd ook geen gelukkige keuze van de KLu.

    Pieter Wierenga

Comments RSS

Reageer ook

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.