Jan 19 2011

NRC : VS beter ingelicht over JSF dan Kamer

Gepubliceerd door JSFNieuws.nl om 23:38 onder Aanschaf JSF

Kesteren – In een uitgebreid artikel heeft onderzoeksjournalist Steven Derix van de NRC vanmiddag beschreven hoe binnen Defensie al jaren bekend was dat er geen geld was om het plangetal van 85 toestellen aan te schaffen. De Amerikaanse ambassade werd keurig op de hoogte gehouden, de Kamer werd met vage informatie afgescheept.

Lees in NRC Handelsblad een uitgebreider artikel over het diplomatieke verkeer rond de JSF. Hier een samenvatting van het artikel “VS beter ingelicht over JSF dan Kamer

Hieronder vullen we enkele kernpunten uit het NRC artikel aan met commentaar en de originele Wikicable teksten:

In 2005: al bekend dat er maar geld was voor 50-60 toestellen

In juli 2005, liet toenmalig commandant der strijdkrachten Berlijn de Amerikaanse ambassadeur Sobel weten na te denken „over een manier om het Joint Strike Fighter-programma voorrang te geven”. Dit zou moeten door eerst een kleiner aantal te kopen voorafgaand aan de volgende verkiezingen, zodat de JSF bij de verkiezingen geen punt van discussie meer zou zijn. CDS Berlijn zou nadenken over een methode om eerst een veilig en aanvaardbaar “initieel getal” van 50-60 toestellen te kopen. Een sterk staaltje van ongewenste politieke bemoeienis door militairen, buiten de parlementaire democratie om.

Wikicable The Hague - 22-jul-2005

C) Berlijn then turned discussion to the Joint Strike Fighter (JSF), and noted that he was looking for ways to prioritize JSF in the Dutch government. He wished to “”depoliticize”" the issue prior to the May 2007 elections by working to get a commitment from the Dutch government in 2006 for the purchase of an initial, “”acceptably safe”" number of 50-60 JSFs. By depoliticizing the issue with this initial purchase, he suggested that options remained open to eventually buy over 80 JSFs in total. He commented that “”even the leftists agree that this is the best fighter we
could acquire”". Berlijn acknowledged that if the Dutch want to keep their aerospace industry alive, they must be actively involved with both JSF and the Airbus 380.

Gevoelig punt voor Business Case (MFO)

Dit verklaart wellicht waarom toenmalig Staatssecretaris van Defensie Van der Knaap (CDA), nu burgemeester van Ede, de Kamer weliswaar voorhield 85 JSF’s te willen kopen, maar dan in twee “batches”. De volle waarheid kon nog niet gezegd worden, mede vanwege de passage in de Medefinanciering Overeenkomst (MFO) uit 2002 met het bedrijfsleven, waarin 85 als basisgetal stond genoemd, en waarin stond aangegeven dat als er eerder een politiek besluit zou vallen dat het er minder werden, de overheid zou opdraaien voor een correctie op de afdracht in de business case. Een van de redenen om tot na 1 juli 2008 (de meetdatum) strikt aan het getal van 85 vast te houden.
Van der Knaap hield de Kamer voor dat alle opties open waren, terwijl Defensie in 2005 al wist dat 85 toestellen aanschaffen onhaalbaar was. In antwoord op Kamervragen (26488-34, 7-10-2005) meldde Van der Knaap dat “Nog wordt bezien wat de kwantitatieve behoefte aan jachtvliegtuigen is” terwijl de Amerikaanse ambassadeur al meer wist en intern alle verschillende scenario’s al uitgebreid bekeken en vastgelegd waren omdat toen al volstrekt duidelijk was dat er geen budget zou zijn voor de aanschaf van 85 JSF’s.

Het bezoek van Admiraal Nagtegaal

Op 22 augustus 2005 bezocht Admiraal Nagtegaal de US Ambassade en uit dit bezoek blijkt dat de Amerikanen ook al wisten dat in de USA onderzoek naar een aangepast JSF aantal gaande was, in het kader van de Amerikaanse strategische verkenningen (QDR) zonder dat beslissingen waren genomen. In de MOU-PSFD in 2006 werd echter volgehouden dat de USA het volledige aantal JSF’s zou afnemen. Dat overwogen werd dit aantal te reduceren is nooit gemeld, en direct na het ondertekenen van de MOU-PSFD kwam naar buiten dat de USA de aanschaf van enkele honderden JSF’s naar de toekomst (2028-2035) ging “schuiven”. Wat als dit voorafgaand aan het debat in 2006 aan de Kamer (en andere internationale partners) was gemeld. Defensie wist het in ieder geval.
Hier de Wikicable TheHague 22-aug-2005:
Affect on JSF?
(S) Adm. Nagtegaal asked how the QDR might affect plans for the JSF program. Thomas explained that no decisions have been taken on JSF but that deliberations are ongoing. Multinational participation in the program is a
consideration. He said that QDR deliberations were informed by a long-term strategic framework and the transition over time to unmanned aircraft. In this regard, he noted that JSF would likely be the last major manned tactical aircraft program. A key question would be how JSF and other aircraft programs would fit into such a transition. DoD is looking at a number of options, including reducing the number of JSF variants. Thomas noted that international participation informed deliberations about the program. He noted that on their current timelines some of the studies and analyses that would inform decisions on JSF would not be completed until after the QDR report was submitted. Thus, some decisions might not be made until sometime in 2006. Adm. Nagtegaal said that he would advise his leadership that reducing the number of JSF variants was under consideration although no decisions have been taken.

KRO Reporter september 2009

Onder de titel “De onbetaalbare Joint Strike Fighter” zond KRO Reporter op zondag 6 september 2009 een documentaire uit over de “duurste wapenaankoop uit de Nederlandse geschiedenis: 85 Joint Strike Fighters.” Ze laten staatssecretaris Jack de Vries van defensie aan het woord die verdedigt dat de JSF het beste toestel is voor de beste prijs. Maar uit vertrouwelijke documenten blijkt dat de prijs van de JSF het Nederlandse defensiebudget ver te boven gaat. KRO-Reporter reconstrueert hoe Defensie al in 2005 tot de conclusie kwam dat de JSF onbetaalbaar is, en besloot om dat voorlopig maar even stil te houden. Een defensie woordvoerster reageerde, namens de bewindslieden, indertijd op de uitzending met “Deze aanpak is ook bekend bij de Kamer. Het aantal van 85 is dus altijd overeind blijven staan en in de plannen verwerkt. Dit blijkt nu dus in strijd met de werkelijkheid te zijn

Kamervragen naar aanleiding van KRO uitzending

Naar aanleiding van de toenmalige onthulling in september 2009 van een lager aantal JSF’s, nu dus bevestigd in de Wikicables, stelden de Kamerleden Van Velzen (SP), Brinkman (PVV) en Pechtold (D66) Kamervragen aan de staatssecretaris van defensie en de minister van economische zaken.
De uitgebreide vragen
Vraag 1: <…>Is het juist dat de Kamer niet geïnformeerd is over dit budgettekort? Waarom heeft u er voor gekozen deze belangrijke informatie niet met de Kamer te delen?

Vraag 2 :<…> Deelt u onze mening dat uit deze documenten blijkt dat er doelbewust een te hoog plangetal gehanteerd bleef worden om de Amerikaanse industrie zand in de ogen te strooien? Deelt u onze mening dat dit bedrog is?

Vraag 3: Kent u de formulering in hetzelfde document over het hanteren van een toen irreëel plangetal van 85 ‘Voorts is aangegeven dat dit aantal wordt gehanteerd voor externe communicatie en als planningsaantal voor de PSFD MoU onderhandelingen’ ? Deelt u ons mening dat hier willens en wetens een belangrijk gegeven, namelijk dat u geen mogelijkheden had om 85 JSF toestellen aan te schaffen, verzwegen werd? Zo nee, waarom niet?

Vraag 4: Waarom bent u in de jaren na 2005, tot op de dag van vandaag, blijven werken met het plangetal 85? Kunt u hardmaken dat er nu wel voldoende geld beschikbaar is om deze enorme hoeveelheid vliegtuigen aan te schaffen?

Vraag 5: Kunt u verklaren waarom u niet in 2005 maar pas jaren later het budget voor de vervanging van de JSF aanzienlijk verhoogd heeft en daarbij niet verwees naar de budgettekorten die al in 2005 bekend blijken te zijn?

Vraag 7: Was de Nederlandse industrie op de hoogte van het feit dat al in 2005 intern bekend was dat het plangetal van 85 JSF’s onhaalbaar was? Deelt u onze mening dat de businesscase aangepast had moeten worden op basis van deze informatie? Wanneer is Lockheed Martin op de hoogte gebracht van de financiële onhaalbaarheid van het aanschaffen van de 85 JSF’s?

Vraag 8: Is het verzwijgen van de onhaalbaarheid van 85 JSF’s onderdeel van de huidige arbitrage tussen de Staat en de industrie over het afdrachtspercentage op basis van de business case?

Het antwoord op vraag 7 moet dus luiden, dat Lockheed Martin in 2005 ook al op de hoogte was, via de Amerikaanse ambassade en daar met het toekennen van werk aan Nederland mogelijk vanaf dat moment rekening gehouden heeft.

Het antwoord uit 2009 op deze vragen

Mogelijk zullen Kamerleden opnieuw vragen gaan opstellen, ze kunnen tijd sparen door de vragen van 2009 te kopiëren. En de ambtenaren bij Defensie kunnen tijd sparen door dezelfde antwoorden uit 2009 bij de hand te houden; scheelt dat in ieder geval weer tijd en belastinggeld. Dat antwoord luidde in 2009 (en is met wat kleine veranderingen zo opnieuw te gebruiken):

In de uitzending van het tv-programma Reporter van 6 september jl. is ingegaan op de gang van zaken in 2005 met betrekking tot het project Vervanging F-16. In het bijzonder is in de uitzending gemeld dat Defensie in 2005 heeft geconcludeerd dat het projectbudget ontoereikend zou zijn en dat Defensie hieraan gevolgen heeft verbonden, zonder de Kamer hierover te informeren. Graag wil ik hierbij een toelichting geven op de werkelijke gang van zaken.

In 1999 en 2002 is de Kamer met respectievelijk de A-brief en de B/C-brief (Kamerstukken 26488-1+8) geinformeerd dat een tentatieve schatting van het budget van het project Vervanging F-16 10 miljard gulden (€ 4,5 miljard) bedroeg in prijspeil 1998. Daarbij is gemeld dat bij dit bedrag nog geen aantallen of prijzen in beschouwing waren genomen. Van een vastgesteld projectbudget was toen nog geen sprake. In 2002 is alleen een besluit genomen over de Nederlandse deelneming aan de ontwikkeling (System Development and Demonstation, SDD-fase) van de Joint Strike Fighter (JSF) en niet over de aanschaf van de JSF zelf. Voor de berekeningen ten behoeve van een afweging tussen wel of niet meedoen aan de SDD-fase is gekozen voor het planningsaantal van 85 toestellen. Zoals in de B/C-brief is uiteengezet, zou dit getal in operationele termen een reëel aantal kunnen zijn, maar het betrof uitdrukkelijk geen kwantitatieve behoeftestelling.

Vanaf 2002 zijn voorbereidingen getroffen voor een aanschafbesluit van de JSF als vervanger van de F-16. Dit besluit was destijds voorzien voor 2006 of 2007.

Als onderdeel van de verwervingsvoorbereidingsfase (D-fase) zijn in 2005 en 2006 ambtelijke studies verricht naar mogelijke vervangingsschema’s. Het planningsgetal van 85 en het tentatieve budget van € 4,5 miljard waren daarbij het uitgangspunt. De mogelijkheid het aantal vervangende toestellen niet in één keer te bestellen maar in batches is in de studies uitgebreid aan de orde gekomen. De Kamer is reeds op 7 maart 2002 (Kamerstuk 26 488 nr. 9) geïnformeerd dat een batch-benadering tot de mogelijkheden behoorde.

In 2005 was nog steeds geen definitief projectbudget vastgesteld. Het tentatieve budget uit 1999 van € 4,5 miljard (prijspeil 1998) bleek in de eerste fase van de studies met de prijsinformatie die begin 2005 beschikbaar was, ontoereikend te zijn voor 85 toestellen. Er is echter nooit sprake geweest van een besluit het planningsaantal van 85 te verlagen.
Dat was pas aan de orde geweest als zou zijn besloten het tentatieve projectbudget niet te verhogen. Evenmin is er een besluit genomen over een aantal voor een eerste batch. Bij het ontbreken van politieke besluitvorming was er geen aanleiding de Kamer over de voortgang van deze ambtelijke studies te informeren. De gebruikelijke gang van zaken van het Defensie Materieelproces is dat de regering de Kamer een verwervingsbesluit voorlegt met een D-brief. In een dergelijke brief wordt tot in detail ingegaan op alle relevante aspecten van de verwerving, waaronder de aantallen en het beschikbare budget. Na de val van het kabinet-Balkenende-2 in juni 2006 was een verwervingsbesluit niet meer aan de orde en is de ambtelijke voorbereiding stopgezet. De Kamer heeft in 2006 dan ook geen D-brief over de vervanging van de F-16 ontvangen. Zoals bekend is in april van dit jaar met de motie-Hamer (Kamerstuk 26 488 nr. 178) besloten het aanschafbesluit uit te stellen tot 2012.

De batch-benadering is in 2007 verder uitgewerkt in de beleidsbrief ‘Wereldwijd dienstbaar’ (Kamerstuk 31 243 nr. 1). Tijdens het wetgevingsoverleg Materieel van 12 november 2007 is de batch-benadering aan de orde geweest, waarbij mijn ambtsvoorganger heeft laten blijken dat werd gedacht aan een eerste batch van tussen de 50 en 60 toestellen.

Uiteindelijk is na de ontvangst van nieuwe kosteninformatie eind 2006 besloten het budget te verhogen tot € 5,5 miljard (prijspeil 2005) op basis van het planningsaantal van 85 toestellen, en het aangepaste projectbudget te verwerken in de defensieplannen voor de langere termijn. De jaarrapportage over 2006 die de Kamer op 11 april 2007 heeft ontvangen (Kamerstuk 26 488 nr. 58) maakt melding van het aangepaste projectbudget. De Algemene Rekenkamer (ARK) heeft in haar rapport ‘Monitoring verwerving Joint Strike Fighter: stand van zaken september 2006’ (Kamerstuk 26 488 nr. 51, 11 oktober 2006), eveneens melding gemaakt van een raming van het projectbudget van € 5,5 miljard. Dit betrof een berekening uit de zomer van 2006 die nadien nog enigszins is aangepast. Het ARK-rapport, inclusief de raming van het projectbudget van € 5,5 miljard, is uitgebreid aan de orde geweest tijdens de plenaire behandeling van de defensiebegroting 2007 op 17 en 18 oktober 2006. Het projectbudget is sindsdien nog twee keer aangepast en bedraagt thans € 6,154 miljard (prijspeil 2008). Ik verwijs hiervoor naar de brief van 29 februari 2008 (Kamerstuk 26 488 nr. 65) en de jaarrapportage over 2008 van 27 maart 2009 (Kamerstuk 26 488 nr. 159). Met de defensiebegroting voor 2010 die de Kamer op Prinsjesdag zal worden aangeboden, wordt het projectbudget aangepast naar prijspeil 2009.

Hiermee hoop ik de gerezen onduidelijkheid te hebben weggenomen. In de uitzending van Reporter kwamen nog enkele onderwerpen aan bod die samenhangen met de vervanging van de F-16. Deze zijn al eerder met de Kamer besproken.

Een soortgelijk antwoord kan anno 2011 volstaan. En daarmee zal ongetwijfeld ook deze onthulling via Wikileaks over Berlijn’s bezoek aan de ambassade in 2005 voor Minister Hillen op bevredigende wijze aflopen. Mits Kamerleden bereid zijn echt antwoord te verlangen.

Later deze week: meer over de andere Wikileaks JSF cables van post “The Hague”.

Auteur: Johan Boeder

JSFNieuws-110119/JB

Comments RSS

Reageer ook

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.