Jan 26 2010

Kamervragen over JSF Business Case

Gepubliceerd door JSFNieuws.nl om 0:56 onder Aanschaf JSF

Den Haag – Vanuit politiek Den Haag komen vaak alleen de voor een breed publiek interessante hoofdlijnen in de publiciteit. De gangbare media geven vaak een betrekkelijk klein gedeelte weer van datgene wat in de Tweede Kamer en in de achterliggende Vaste Kamercommissies aan werk wordt uitgevoerd. Zo werd recent een lijst vragen ingediend naar aanleiding van de uitkomst van de Arbitrage inzake de JSF Business Case.

Het geeft iets weer van de complexiteit omtrent deze JSF Business Case en het spanningsveld waarbinnen de industrie en overheid op dit punt moet opereren. Een steeds verder naar de toekomst uitgestelde productieomzet met lagere productie aantallen in een situatie waarin heftige concurrentie is op prijs-kwaliteit, waarbij andere JSF partnerlanden meedingen naar orders en waar, als nieuwe mededingers, landen die interesse hebben zoals Zuid-Korea, Singapore, Israël vanuit oogpunt van compensatie orders met hun goedkope industrie eveneens willen meedingen naar een stuk van de JSF omzet.

Vragenlijst JSF Business Case

Hieronder laten we de lijst met gestelde vragen (niet van een enkele politicus, maar van de gezamenlijk Vaste Kamer Commissie van Defensie) letterlijk volgen:

Vraag 1: Bedingen andere partnerlanden ook afdrachtpercentages van hun industrie?
In hoeverre schaadt een afdrachtpercentage van 4,49 over de te behalen omzet de positie van de Nederlandse industrie in het Joint Strike Fighter(JSF)-programma?

Vraag 2: Moet bij een afdrachtpercentage van 4,49 gevreesd worden voor het naar beneden bijstellen van de omzetprognoses door de industrie? Bestaat daardoor niet het risico dat er dus ook minder afgedragen zal worden door de industrie aan de Staat en dat derhalve een gat in de business case ontstaat?

Vraag 3: In hoeverre acht de regering de luchtvaartindustrie in staat om een afdrachtpercentage van 4,49 door te berekenen aan derden?

Vraag 4: Waarom wordt nu een definitief afdrachtpercentage van de industrie geëist over te behalen omzet in de productie van de JSF, terwijl er nog geen aanschafbesluit over de JSF genomen is? Wordt hiermee niet vooruitgelopen op een definitieve keuze voor de JSF?

Vraag 5: Moet uit het feit dat zowel het Scheidsgerecht als de regering aangeven dat er voordelen gemoeid zijn aan de System Design and Demonstration (SDD)-deelname, die niet zijn meegenomen in de business case, worden geconcludeerd dat deelname aan de SDD-fase een voordeel van maar liefst €300 miljoen oplevert voor de belastingbetaler? Was dit de oorspronkelijke bedoeling van de business case en de noodzaak tot afdracht van omzet van de industrie om het gat te dichten? Is de regering bereid om de business case open te breken en de extra voordelen erin te verdisconteren?

Vraag 6: Hoe beoordeelt de regering de toekomstperspectieven voor de Nederlandse luchtvaartindustrie in het licht van de economische crisis en het thans vastgestelde afdrachtpercentage? Heeft de regering bij de herijking van de business case rekening gehouden met de gewijzigde economische omstandigheden?

Vraag 7: Is het waar dat de industrie geen lening kan krijgen bij banken ten behoeve van het JSF-programma, zo lang het politieke besluit tot aanschaf van de JSF nog niet genomen is? Zo ja, is de regering bereid een bankgarantie af te geven?

Vraag 8: Welke dollarkoers wordt gehanteerd bij het project vervanging F-16? Wordt dezelfde dollarkoers gehanteerd bij de herziening van de business case? Zo nee, waarom niet?

Vraag 9: Waarom handelt de regering naar de juridische letter van de Medefinancieringsovereenkomst, maar wordt de politieke en economische werkelijkheid buiten beschouwing gelaten?

Vraag 10: Is het waar dat Nederland als SDD-partner geen ontwikkelingskosten hoeft te betalen bij aanschaf van de JSF? Hoe groot is het voordeel van de SDD-deelname in relatie tot kopen van de plank, gezien het feit dat de ontwikkelingskosten gestegen zijn en wel (gedeeltelijk) betaald zullen worden door derde landen die van de plank kopen? In hoeverre is dit meegenomen in de herijking van de business case?

Vraag 11: Acht de regering het denkbaar dat veel bedrijven zullen afhaken in het JSF-project, omdat orders risicovol of zelfs verliesgevend worden bij een afdrachtpercentage van 4,49? Zo ja, welke consequenties kan dit hebben voor (het tekort van) de business case?

Vraag 12: Kunnen alsnog alle uitgangspunten, overwegingen, berekeningen en conclusies in de diverse stadia van de herberekening van de JSF business case en van de arbitrageprocedure daarover openbaar gemaakt worden?
Zo nee, waarom niet en wanneer dan wel?

Vraag 13: Welke (a) productieaantallen en (b) kostprijs van de JSF en welke (c) omzetverwachtingen voor de Nederlandse industrie liggen ten grondslag aan de herberekening van de JSF business case en de arbitrage?
In hoeverre acht u deze drie (a t/m c) nu nog realistisch, en op welke recente informatie baseert u zich daarbij?

Vraag 14: Over welke zaken heeft het Scheidsgerecht vooraf en tijdens de lopende arbitrageprocedure informatie bij en standpunten van de regering (c.q. van de departementen EZ, Financiën en/of Defensie) opgevraagd en/of getoetst, en welke posities zijn daarbij van regeringszijde ingenomen?Vraag 15: Waarom is bij de arbitrage door het Scheidsgerecht vooruit gelopen op het politiek nog te nemen besluit over de eventuele, daadwerkelijke deelname aan de Initial Operational Test and Evaluation (IOT&E) fase met twee testvliegtuigen, conform de motie Hamer c.s.? Wat is het oordeel van de regering daarover?

Vraag 16: Welke gevolgen zal een politiek besluit tot het NIET aanschaffen van twee JSF-testtoestellen hebben voor de arbitrage-uitkomst en het naleven daarvan?

Vraag 17: Daar waar in de brief gesproken wordt over het “bezwaar van de Luchtvaartindustrie” etc. kan precies omschreven worden welke bedrijven etc. tot deze “Luchtvaartindustrie” gerekend moeten worden en hoe de besluitvorming binnen dit cluster bedrijven tot stand kwam en komt?
Kan daarbij tevens per bedrijf aangegeven worden in hoeverre het hier op dit moment nog gaat om een Nederlands bedrijf en in hoeverre het per bedrijf gaat om naar verwachting te realiseren werkgelegenheid in Nederland?

Vraag 18: In hoeverre hebben de betrokken bedrijven ook al ingestemd met de uitkomst van de arbitrage, dan wel op welke termijn is die instemming te verwachten?

Vraag 19: Welke (potentieel) betrokken bedrijven hebben reeds aangegeven niet in te zullen stemmen met de uitkomst van de arbitrage, dan wel daaraan niet te zullen meewerken? Om welk aandeel in de verwachte Nederlandse omzet van de JSF-productie gaat het daarbij?

Vraag 20: In hoeverre zullen Nederlandse bedrijven, die niet willen bijdragen aan een definitief vastgesteld afdrachtpercentage, nog in de gelegenheid gesteld worden om mee te dingen naar opdrachten in het kader van het JSF-project c.q. de JSF-productie in de ruimste zin van het woord?

Vraag 21: Worden Nederlandse bedrijven, die niet willen bijdragen aan een definitief vastgesteld afdrachtpercentage, uitgesloten van iedere nieuwe opdracht in het kader van het JSF-project c.q. de JSF-productie in de ruimste zin van het woord?

Vraag 22: Wat is het oordeel van de regering over de werkwijze van het Scheidsgerecht om niet “de werkelijk betaalde dollarkoers” te hanteren, maar een “gewogen gemiddelde dollarkoers”? Kunt u dit oordeel ook toelichten? Wat is het directe gevolg van deze handelswijze van het Scheidsgerecht voor de Nederlandse “belastingbetaler”?

Vraag 23: Acht de regering de nu gerealiseerde herberekening van het afdrachtpercentage en de wijze van totstandkoming geheel conform alle schriftelijke en mondelinge garanties van de toenmalige minister Zalm van Financiën, o.a. dat de Nederlandse deelname aan de SDD-fase de belastingbetalers geen cent zal kosten?Zo neen, in welke opzichten en in hoeverre is daaraan niet geheel voldaan?

Vraag 24: Is het mogelijk de informatie over deze arbitragezaak die eerder vertrouwelijk aan de Kamer is gestuurd nu deze zaak is afgerond openbaar te maken? Zo nee, welke redenen heeft u nu nog om dit niet te doen?

Vraag 25 Bent u bereid om, gezien het hier gaat om grote bedragen belastinggeld, alle achterliggende stukken openbaar te maken en daar waar dit niet mogelijk is dit richting de Kamer te beargumenteren?

Vraag 26: Kunt u toelichten waarom er in de brief gesproken wordt over de werkelijk betaalde dollarkoers van 1.05587 euro? Herinnert u zich nog uw eerdere brieven in 2002 aan de Kamer waarin gemeld dat het dollarrisico zou worden afgedekt door het kopen van termijndollars tegen een koers van 1,15 euro?

Vraag 27 Kunt u gedetailleerd uitleggen wanneer, en tegen welke koers er termijndollars zijn gekocht om de SDD-bijdrage te betalen?

Vraah 28: Wat is het totale bedrag aan SDD-gelden dat tot nu toe is overgemaakt aan de VS in euro’s 2009?

Vraag 29: Welke balans bedoelde u toen u in november schriftelijk aangaf dat ‘Over de wijze van een ook voor de industrie verantwoorde uitvoering van dit vonnis wordt op korte termijn met de sector overleg gepleegd, waarbij ik streef naar een goede balans tussen de afdrachtverplichting van de industrie en de overige in het geding zijnde belangen’? Welke overige belangen werden hier bedoeld? Op welke wijze zijn deze belangen meegenomen in het uiteindelijke afdrachtpercentage?

Vraag 30: Is het juist dat bij de uitspraak van de arbiters uitspraak is gedaan terwijl geen publiek aanwezig kon zijn?

Vraag 31: Kunt u exact aangeven hoe u de motie Hamer c.s. uit gaat voeren waarin staat dat op basis van de verschillende criteria waaronder de uitkomst van deze arbitragezaak de definitieve keuze voor de deelname aan de testfase gemaakt kan worden?

Vraag 32: Klopt het dat het Tekort met € 50 miljoen is gezakt en dat de industrie bereid is om op termijn een hoger percentage af te dragen?

Vraag 33: Is het mogelijk bestaande innovatieregelingen aan te wenden om het Tekort bij te passen? Immers is een verschil van € 100 miljoen in een sector die cruciaal is voor de kennisontwikkeling en, bij aanschaf van de JSF, er zeker €10 miljard (factor 1000) aan orders opgebracht zal worden wat een veelvoud van € 100 miljoen aan belastinginkomsten zal betekenen?

Vraag 34: Heeft de regering nog overwogen om de JSF nu reeds aan te schaffen vanwege het miljardenvoordeel dat dit de schatkist zal opleveren?

Vraag 35: Kunt u aangeven op basis van welke redenering en berekening het huidige meer dan gehalveerde afdrachtpercentage is vastgesteld?

Vraag 36: Kan de Kamer de exacte onderliggende berekening ontvangen op basis waarvan geconcludeerd wordt dat een afdrachtpercentage van 4.49 volstaat?

Vraag 37: Hebben de bedrijven ingestemd met het vastgestelde afdrachtpercentage? Op welke wijze hebben ze dat gedaan?

Vraag 38: Welke bedrijven gaan dit afdrachtpercentage betalen?

Vraag 39: Wanneer zullen de eerste betalingen plaatsvinden?

Vraag 40: Kunt u een schema aanleveren waaruit duidelijk wordt welke bedrijven in welke termijnen welke bedragen over zullen gaan maken?

Vraag 41: Waarom is het risico dat de dollar in waarde zou verminderen ten opzichte van de euro niet afgedekt c.q. afgeschermd door deze te ‘hatchen’?

Vraag 42: U bevestigd in uw brief het percentage van 4,49. Valt dit afdrachtpercentage te kwalificeren als een ‘omzetbelasting’ die afhankelijk is van daadwerkelijke omzet en dus sterk de marge onder druk zet?

Vraag 43: Wat is de invloed van deze afdracht op het concurrentievermogen van de industrie en wat is het risico dat bedrijven hun werk naar goedkopere, buitenlandse vestigingen brengen?

Vraag 44: Wat is het verdienvermogen van de Nederlandse luchtvaartindustrie? Is dit meegewogen in de oordeelsbepaling van het Scheidsgerecht?

Vraag 45: Is het juist te veronderstellen, gegeven de gebruikelijke marges, dat alles boven de 3% leidt tot productie werken tegen de kostprijs?

Vraag 46: In hoeverre is bij de definitieve vaststelling van het afdrachtpercentage rekening gehouden met de gewijzigde economische omstandigheden en de dollarkoersratio?

Vraag 47: Kan het totale bedrag aan SDD gelden, bij een afdrachtpercentage van 4,49 door de industrie, en rekening houdend met de verwachtingen zoals ze zijn gebruikt bij het vaststellen van het nieuwe afdrachtpercentage in 2008 van 10,1 procent, worden ‘terugverdiend’ door de staat?

Vraag 48 Is het waar dat er, uitgaande van de herberekening van de business case in 2008, een tekort is van 145 miljoen euro?

Vraag 49: Hoe groot is het tekort nu er een afdrachtpercentage van minder dan de helft van het oorspronkelijke percentage is vastgesteld?

Vraag 50: Kunt u aangeven hoe dit nieuwe afdrachtpercentage in de begroting van Economische Zaken en Defensie verwerkt zullen worden?

Vraag 51: Welke extra kosten levert deelname aan de ontwikkeling van de JSF de belastingbetaler op?

Vraag 52 Kunt u toelichten waarom de arbiters het ‘voordeel’ van deelname aan de IOT&E van 200 miljoen euro meewegen in hun oordeel? Deze staat toch totaal los van de onderdelen die het afdrachtpercentage zouden moeten bepalen? Zo nee, op welke wijze zou het vermeende voordeel van de IOT&E fase van invloed zijn op de business case en dus het afdrachtpercentage voor de industrie?

Vraag 53: Deelt u het oordeel dat dit voordeel in zijn geheel zou komen te vervallen, indien Nederland, net als de overgrote meerderheid van de JSF-partners, af zou zien van deelname aan de IOT&E?

Vraag 54: Deelt u de conclusie dat als het ‘ voordeel’ van IOT&E deelname in de business case worden betrokken, ook nadelen van de SDD-deelname, zoals de aanschaf van relatief dure toestellen in LRIP-fase, zouden moeten worden meegewogen?

Vraag 55: Als er nieuwe elementen dienen te worden meegewogen in de business case, waarom is de ‘ eenmalige bijdrage’ van het ministerie Economische Zaken van 42 miljoen euro uit 2002 niet bij de vergelijking betrokken?

Vraag 56: Heeft u inmiddels overleg gehad met de sector zoals u in november aangaf?

Vraag 57 Ging dit overleg slechts over de uitvoering van de uitspraak van de arbiter of ook over de inhoud van de uitspraak?

Vraag 58: Welke bedrijven hebben niet ingestemd met de uitspraak van de arbiter? Waarom niet? Welk effect heeft dit op de afdracht van de anderen? Welk effect heeft dit op de businesscase? Hoeveel geld schiet de belastingbetaler er hier bij in?

Vraag 59 Het Scheidsgerecht geeft aan dat er additionele voordelen zijn van deelname aan de ontwikkelingsfase ten opzichte van een eigen uitgevoerde testfase te waarde van ongeveer € 200 miljoen. Zou dit concrete voordeel voor de overheidsfinanciën meegenomen moeten worden in de business case?

Vraag 60: De contante waarde van de bijkomende voordelen wordt door u geschat op € 150 miljoen. Op welk bedrag en percentage zou het Tekort uitkomen als deze voordelen en de gewogen gemiddelde dollarkoers beide zouden worden meegewogen in de business case?

Bron: Tweede Kamer, Vaste Commissie voor Defensie; Jan-2010; vragen JSF Business Case

JSFNIEUWS100125-JG/jg

9 Responses to “Kamervragen over JSF Business Case”

  1. NG21on 26 Jan 2010 at 12:37

    Het is natuurlijk een illusie dat op deze vragen concrete antwoorden komen.
    Jack de Vries zal met antwoorden komen die uitblinken in vaagheden.
    Verder ook jammer dat er geen enkele vraag bij zit over de abominabele vlieg / gevechtskwaliteiten kwaliteiten van de JSF.
    Maar goed dat interesseert de gemiddelde politicus nauwelijks. Militaire uitgaven zijn een ongewenste verplichting die zo min mogelijk mag kosten en zo veel mogelijk gecompenseerd moet worden.
    Onze jongens in Afghanistan worden niet voor niets de Beggars Army genoemd.
    Om je dood te schamen.

    Redactie:
    Onze Staatssecretaris van Defensie de heer Jack de Vries heeft weinig van doen met het beantwoorden van de meeste van deze vragen. Deze liggen met name op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken. Los daarvan, zie andere reactie, het is vooral werk van ambtenaren die hier druk mee zijn en - met alle gepaste respect daarvoor - vaak onder de nodige tijdsdruk (maar soms ook, wanneer er een “slim” antwoord verzonnen is; of er een echt stupide vraag tussen zit, onder de nodige hilariteit, cq. bijbehorende ambtelijke arbeidsvreugde).
    P.S. “Je dood schamen” is niet handig; dat geeft anderen veel extra werk.

  2. willemhagemanon 26 Jan 2010 at 14:31

    Wanneer worden de antwoorden op die 60 vragen verwacht en gaat JSFnieuws die publiceren?

    Redactie:
    Wanneer we de antwoorden aangereikt krijgen, en we vinden het uit nieuwsoogpunt zinvol, dan publiceren we. We tekenen daar bij aan dat het vaak boeiend is te zien dat op soms realistische, dan wel scherpzinnige vragen veelal uiterst politiek-behendige antwoorden volgen, die uitmunten door het ontwijken van de essentie van de vraag. Maar veelal is voor de vragenstellers de vraag belangrijker dan het antwoord. Dit geldt voor alle beleidsterreinen cq. ministeries, en is niet exclusief voor het domein van het JSF dossier. Zeg maar: het hoort bij het spel van onze gewaardeerde parlementaire democratie. Overigens kosten de vragen de ambtenaren vaak veel tijd, vanwege het uitzoeken van details, dan wel van het (na het nodige overleg) formuleren van het meest behendige antwoord. Vooral wanneer een bewindsman, dan wel bewindsvrouw belang heeft bij het onvertraagd door laten gaan van een behandeling door een Vaste Kamercommissie werken de ambtenaren zich dan uit de naad om de klus te klaren, vergist u zich niet. Bedenk tevens dat het beantwoorden van een gemiddelde vraag tussen de 500 en 2.500 euro kost.

  3. willemhagemanon 27 Jan 2010 at 19:58

    Reactie op drie opmerkingen in het commentaar van NG21; niet zozeer negatief, maar naar ik hoop verhelderend.

    1. Natuurlijk verwacht ook ik, net als u, niet op alle kamervragen concrete antwoorden. Het verhelderende naschrift van de redactie hoe zo’n beantwoording in zijn werk gaat en welke belangen er spelen ken ik maar al te goed uit mijn tijd op de Luchtmachtstaf in het toenmalige HKKLu. Daar kreeg ik soms ook kamervragen op mijn vakgebied voorgelegd. Ik dacht slim te zijn en dook het archief in met regelmatig als antwoord naar mijn superieuren: diezelfde vraag/vragen hebben wij vorig jaar ook al beantwoord en enkele zelfs ook al tweemaal de afgelopen jaren. Steevast was de reactie: verzin dan maar eenzelfde soortgelijk antwoord, maar in andere bewoordingen. Een simpele verwijzing naar het antwoord op dezelfde eerder gestelde kamervraag was uit den boze. Overigens vroeg ik JSFnieuws alleen maar of ze de antwoorden op die 60 vragen t.z.t. gaan publiceren, omdat ik niet ben geabonneerd op de Staatskrant en soortgelijke nieuwsbronnen. Spaart mij tijd en geld.

    2. Vlieg- en gevechtskwaliteiten interesseert de meeste politici inderdaad in het geheel niet; ze hebben er ook geen enkel verstand van. Zelf in het nieuws komen, je belangrijk voelen en zo mogelijk je gelijk halen speelt de boventoon. Die qualiteiten vallen overigens voor de F-35A best wel mee, vooral de gevechtcapaciteit. Het is natuurlijk geen dogfight kist, maar is daar ook niet (primair) voor bedoeld. Wel jammer, want de huidige F-16 is als multi-role fighter (A-A en A-G) een geduchte tegenstander met behoud van een meer dan acceptabele dogfight capaciteit. Het voert in deze reactie te ver om daar dieper op in te gaan. Met de fusion van een veelheid aan sensoren kan de F-35 vele doelen op grote afstand met preciesie neutraliseren zonder zelf in de gevarenzone te belanden qua vliegeigenschappen. Probleem is alleen: te laat, te duur en te onzeker of alle ontwerpeisen wel worden gehaald. Ik ben voornemens daar bij gelegenheid separaat op terug te komen.

    3. Ja, de Aussies hebben Nederland eens een “beggars army” (Redactie “bedelaars leger”) genoemd. Ze moeten zich schamen, want ze leunen ook gedeeltelijk op NL support en bescherming. Bij out-of-area operaties, ongeacht oefening of oorlog, steun/leun je op elkaar en leen je van elkaar, al dan niet met achteraf (financiële) verrekening op welke manier dan ook. En nu begint ook datzelfde Ausralië druk uit te oefenen op Nederland om langer te blijven. Hoe hypocriet kun je zijn?

    Naschrift redactie:
    Mee eens; en wat betreft punt 3, er zullen in lagere echelons altijd dit soort rotopmerkingen gemaakt worden door die of gene die een keer gefrustreerd is bij een operatie of omdat iets niet kan, niet op tijd is. In het algemeen is er, menen wij, wederzijdse waardering voor de professionaliteit en samenwerking.

  4. NG21on 29 Jan 2010 at 16:47

    Vraagje aan Willem Hageman.

    Als de JSF tekort schiet in de A-A taak, is het dan niet vreemd om te stellen (Jack de Vries) dat de JSF in het hoogste geweldsspectrum moet kunnen opereren?

    In zo’n situatie is de JSF geheel afhankelijk van de F-22 voor zijn overleven. Die F-22’s zijn zeer dus gezaaid.

    Sterker nog, in een gezamenlijk militair EU optreden zullen ze dus waarschijnlijk niet aanwezig zijn.

    Ergo, de JSF is enkel geschikt om in een oorlogje a la Afghanistan te vechten waar het primitieve tegenstanders met Ak47 betreft.

    Dan kunnen we beter de A-10C kopen.

    In hoeverre is er trouwens een alternatief aangezien Nederland ook binnen NAVO verband met atoomwapens moet vliegen? Dat kan / mag de Gripen geloof ik niet.

  5. willemhagemanon 04 Feb 2010 at 0:20

    Beste NG 21,

    Hierbij mijn antwoorden op uw vragen, maar eerst iets in algemene zin.

    Voor elke A-A en A-G taak (dus het totale spectrum van het luchtwapen) kun je een daarvoor geoptimaliseerd vliegtuig bouwen. Die dure luxe kunnen alleen grote landen zich veroorloven die, als het moet, alles zelf willen kunnen behappen zonder afhankelijk te zijn van anderen. Er zijn ook kleinere landen die dit dit uitgangspunt min of meer nastreven, maar die besteden hun belastinginkomsten verkeerd ten koste van scholing/opleiding, medische zorg, infrastructuur, innovatie beleid en oude dag voorziening om maar enkele politiek belangrijke zijstraten te noemen. Griekenland is zo’n voorbeeld, dat ook door ander fout politiek beleid met haar extreem hoge defensie uitgaven (voor wie?, Turkije de gedoodverfde vijand is ook NAVO lid net als Griekenland zelf) bijna bankroet is en met enkele andere landen wel eens de euro zone in gevaar kunnen brengen. Het is tegenwoordig allemaal complex en verweven. In feite moeten landen in elkaars portomonnee meekijken en meebeslissen waar en aan wat hoeveel geld wordt uitgegeven. Kleine verstandige landen zoals Nederland kiezen voor een vliegtuig in het midden spectrum dat veel kan, maar niet alles en ook niet 100% uitblinkt in alles. De F-16 is zo’n extreem goed voorbeeld. Nederland zal alleen in coalitie verband willen en kunnen optreden, tenzij de Belgen ons aanvallen.

    Wat Staatssecretaris De vries precies bedoeld met het opereren in het hoogste geweldsspectrum weet ik niet. De begrippen laag, middel en hoog zijn ook niet haarscherp gedefinieerd, overlappen elkaar en zijn situatie afhankelijk. Daarbij komt dat het een uitspraak is van een politicus en geen militair deskundige. In ieder geval zal hij wel bedoelen dat Nederland vroegtijdig in een conflict wil meedoen en niet pas nadat de heetste kolen al uit het vuur zijn gehaald. Nederland is immers een (te blinde) trouwe bondgenoot van de Amerikanen. Enige jaren geleden werd in Nederland zelfs gesproken van meedoen aan een
    First Entry. Daartoe zouden onze Marine schepen moeten worden uitgerust met Tomahawk raketten. Tja, je moet dat krijgsmachtdeel ook af en toe wat toebedelen om de goede onderlinge verhoudingen te bewaren, want na de val van de muur heeft de KM (uitgezonderd de mariniers) behalve af en toe een schot voor de boeg op drugs smokkelaars in de West en thans op piraten in de wateren van Somalië nog geen enkele vijand daadwerkelijk uitgeschakeld met vuurkracht of wat dan ook. Gelukkig is die geldverspilling van de baan.

    De F-35A kan (als alle ontwerpeisen worden waargemaakt, waaraan terecht steeds meer wordt getwijfeld of dat kan en op tijd en tegen acceptabele kosten) in het hoogste geweldsspectrum opereren, maar niet alleen en zeker niet vanaf de eerste dag. Het zal dat alleen kunnen onder de paraplu van andere vliegtuigen die al de heetste kolen uit het vuur hebben gehaald en dat is niet alleen de F-22 die is geoptimaliseerd als luchtverdedigingsjager. Daarvoor zijn ook echte SEAD/DEAD kisten nodig, de B-2, good old lady de B-52 en andere vliegtuigen om er maar enkelen te noemen. En niet te vergeten het steeds meer belangrijker worden van het vroegtijdig uitschakelen van communicatie systemen, ICT netwerken etc. waarvoor je niet perse vliegtuigen nodig hebt.

    Het inzetten van de F-35 in EU verband, onder de VN vlag of anderszins is van geheel andere orde. Dan praten we over een kleinschaliger conflict met een soort van gelijkwaardige of mindere tegenstander; dus niet bijvoorbeeld een inval in Irak. Voor een dergelijke EU operatie heeft men geen VS support nodig. De kans op zo’n soort operatie acht ik voorlopig nihil. EU en VN, militair gezien, politieke wassen neuzen die vooralsnog alleen maar geld kosten en niets opleveren. Anders dan het effectieve optreden van VN blauwhelmen decennia geleden in Libanon heb ik de VN nog geen vuist zien maken en zijn de afgegeven mandaten onvolledig en twijfelachtig. Voor de EU geldt hetzelfde. Europese politieke rethoriek, terwijl de verdeeldheid alleen maar toeneemt. Sterker nog, de NAVO is op een haar naar dood, maar niemand wil het onderkennen. De aanslag op de Twin Towers viel onder Art. 5 van het NAVO grondvest dat zegt: een aanval op een van de lidstaten is een aanval op alle leden. Nou, vele NAVO lidstaten stonden niet te dringen om in Afghanistan mee te doen teneinde de terroristische Taliban/Alkyda te bestrijden.

    De F-35A kan (nogmaals als aan alle ontwerpeisen wordt voldaan) op grote afstand zowel lucht- als gronddoelen met grote precisie uitschakelen zonder zelf in de gevarenzone te belanden qua beperkte agility. Alleen al de bewapening bewijst dat de F-35 niet primair is ontworpen als air-superiority kist. Een kanon van 25 mm met maar ongeveer 135 rounds. In een close dogfight stellen 135 rounds bijzonder weinig voor. Als je allen maar naar de gun trigger kijkt ben je ze al kwijt. Voor een dogfight voldoet het beproefde 20mm Gatling gun meer dan voldoende. Het A-10 30 mm kanon (A-G) zal wel te zwaar zijn geweest, gelet op alle gewichtsproblemen en het Tornado 27 mm kanon was blijkbaar ook niet goed. Die keuze heeft alles te maken met de wetten van ballistiek, effectiviteit, gewicht en beschikbare airframe ruimte. Hoe dan ook, 25mm neigt meer naar A-G dan naar A-A waarvoor 20 mm zijn nut heeft bewezen en voldoende is.

    De F-35A kan meer dan alleen maar vechten tegen Taliban baarden in een lang gewaad en is uitgerust met een AK 47 dan wel enkel minuten later met een schoffel die je dan weer niet mag aanvallen. Ik zou daar als vlieger gek van worden. Dat is het conflict nu, maar een volgend conflict kan zo maar weer van een andere orde zijn. Overigens is de F-35A ook voor de strijd in Afghanistan niet geoptimaliseerd met slechts 4 interne ophangpunten. We hebben daar gelet op de vereiste steeds mindere nevenschade een veelheid aan kleine bommen nodig die je met precisie door een WC raampje gooit om die baardman uit te schakelen en de rest van zijn familie in tact te laten. En dat met maar vier interne ophangpunten. Tja, ik heb al die onzinnige ROE’s ook niet verzonnen.

    Nederland moet niet atoomwapens vliegen zoals u stelt en de kans daarop kunnen we volgens allerlei internationale en nationale inlichtingenrapporten de eerste decennia gevoeglijk vergeten. Het behouden van die capaciteit is puur een nationale keuze waarmee een land zijn verbondenheid met andere NAVO (kernwapen) partners aangeeft. Overigens wil Obama het kernwapen arsenaal nog verder verminderen dan de afgelopen decennia al in overleg met Rusland is gebeurd. Ze liggen er, verouderen qua techniek en inzetbaarheid, doen geen kwaad en zullen nooit spontaan afgaan. Onderhoud en beveiliging kosten alleen maar veel onnodig weggegooid geld. Weg ermee. Zweden heeft al jaren geleden haar 100% neutraliteitspolitiek opgegeven, maar ik kan me indenken dat ze niet willen dat hun Gripen rondvliegt met atoomwapens. Bewapeningstechnisch hoeft geen enkel modern vliegtuig daar overigens ingrijpend of in het geheel niet voor te worden aangepast. Het is gewoon een bom met wat extra afvuurveiligheden.

    Hiermee hoop ik antwoord te hebben gegeven op uw vragen, hoewel ik mij al schrijvend over dit complexe dossier realiseer dat vrijwel elke zin van mij een extra alinea vereist als achtergrond informatie en ook de nodige kritiek zal oproepen. Die is meer dan welkom.

  6. Christiaanon 06 Feb 2010 at 18:25

    Kijkend naar de JSF kamervragen valt inderdaad op dat er nagenoeg alleen maar wordt gekeken naar de economische kant van dit proces: werkgelegenheid, opbrengsten voor de industrie e.d. inclusief het “communicatieproces”. Ik zie niets terug over de vermeende geluidsoverlast die de JSF zou veroorzaken (zie de ontwikkelingen rondom de vliegbasis Leeuwarden en het opnieuw toegezegde onafhankelijke geluidsonderzoek). Ook niets over de vermeende vliegkwaliteiten en dit al helemaal niet in combinatie met het nog af te ronden onderzoek (wanneer klaar?) over de toekomstige rol van de Nederlandse krijgsmacht en bijbehorende materieele behoeftes. Ik krijg de indruk dat het politieke proces en de timing/ afronding van verschillende essentiele (afgedwongen) onderzoeken niet simultaan verlopen en dat is betreurenswaardig. Klinkt wellicht pessimistisch, maar juist in deze Jstroom van SF ontwikkelingen is het maar al te vaak al gebleken dat we in toezeggingen zaten gevangen. De heer De Vries heeft deze week nog gereageerd op de recente berichten van de Rekenkamer over het risicovolle JSF programma voor de camera: hij stelde, zonder te blozen, dat de Amerikaanse ingreep in het JSF programma een voordeel was voor de Nederlandse belastingbetaler. Meer transparantie, meer controle en dus minder kosten. Een waarheid als een koe. Maar hij geeft ook aan dat er pas “eind 2010 een REDELIJKE inschatting kan worden gemaakt over de kostprijs”….. Ik probeer dat maar weer te rijmen met de aankomende discussie over het 2e testtoestel, de vragen hieromtrent van de PvdA (vaste prijs moet bekend zijn) e.d.. Het lijkt niet te rijmen met elkaar. Genoeg hierover. Nog een aantal andere vragen die m.i. de moeite waard zijn:

    a) als het gaat om het voordeel van de belastingbetaler in Nederland: hoeveel voordeliger is het “vaste prijs / all in” aanbod van Saab voor de Gripen NG ten opzichte van de JSF op basis van de huidige info?
    b) een belangrijk argument is de werkgelegenheid in Nederland. Als door de hoge eindprijs van de JSF er minder kunnen worden aangekocht (aanzienlijk minder dan de beoogde 85) en dat is ook al in het nieuws geweest (KRO reporter): wat voor personele gevolgen heeft dat voor de luchtmacht en aanleverende bedrijven?
    c) wat voor gevolgen heeft dat voor de andere krijgsmacht onderdelen/ budgetten?
    d) er zijn inmiddels meer Stealthvliegtuigen in de maak die als potentiele tegenstanders van o.a. de JSF kunnen worden gezien: bijv. de PAK FA (Rusland), het J-XX programma (China) en India heeft ook een 5e generatie vliegtuig in de maak. Niet uit te sluiten valt dat dergelijke vliegtuigen via de export in toekomstige regio’s komen waar onze jongens in aktie moeten komen. Wat voor waarde heeft een stealth capaciteit nog als de andere partij ook over stealth vaardige vliegtuigen beschikt? Heft dit elkaar dan niet op en worden dan de “standaard” kwaliteiten opeens niet belangrijker: snelheid, wendbaarheid, kwantiteit / kwaliteit bewapening , aantallen? De piloot die er zometeen inzit, moet van zich af kunnen bijten als het nodig is.

    Misschien trap ik een open deur in, maar in mijn optiek zijn bovenstaande punten onderbelicht en toch ook van belang in de afwegingen. Voel je vrij om hier op te reageren.

  7. NG21on 10 Feb 2010 at 22:35

    Willem, bedankt voor het uitgebreide antwoord. Ik had nog wel een vraag terug maar Christiaan maaide het gras voor mijn voeten weg.

    Het vervelende van een wapensysteem zoals een F-16 of F-35 is, dat het zo lang mee moet gaan. Je weet niet hoe de wereld er volgend jaar uit ziet. Laat staan over 40 jaar.

    Als je alleen maar bedenkt hoe de wereld veranderd is sinds de aanschaf van de F-16.

    Een oorlog tegen België ligt niet voor de hand maar de kans dat we in een conflict terecht komen waarbij we niet gesteund worden door de Amerikanen wordt steeds groter.

    Europa gaat steeds meer zijn eigen gang en de Amerikanen worden door het geringe succes van buitenlandse avonturen en de oplopende kosten (die dan weer betaald moeten worden door een potentiële tegenstander in de toekomst; China) steeds isolationistischer.

    Wat heeft een F-35 in te brengen in een conflict waar we geconfronteerd worden met 100+ Su-35? Dan heb ik het nog niet eens over de PAK FA. De komende decennia zal er steeds meer geharrewar zijn over grondstoffen en komt de democratie op de wereld steeds meer onder druk te staan van het hervonden zelfvertrouwen van en/of India. Zo’n conflict is helemaal niet zo ver gezocht.

    Het is ook onbegrijpelijk dat een land als Australië gekozen heeft voor de F-35. Ze zijn geen lid van de NAVO maar zijn wel een locale grootmacht in Azië. Nog wel.

    In een volgend conflict (Oost Timor misschien) zullen F-35 staan tegenover Su-30MF / Su-35 zonder steun van de Amerikaanse F22’s. Noem me een pessimist maar ik zet mijn geld niet op Australië.

    Als Nederland nu kiest voor een toestel als de F-35 dan verbinden we ons lot voor de komende 40 jaar aan de VS. Want zonder een impuls en een statement wordt het met een Europese defensie niets.

    Kiezen we de Gripen of de Rafale, of nog beter de Typhoon dan geven we een signaal aan andere Europese landen die ook gaan vervangen dat de tijden veranderd zijn en dat we Europees moeten gaan denken.

    En voor wat betreft de geluidsoverlast van de J-35; Tja, als de toestellen steeds zwaarder worden maar de prestaties op peil moeten blijven dan zit er niets anders op om steeds krachterigere motoren te ontwikkelen met de daarbij behorende geluidsoverlast.

    Misschien moeten we de luchtmacht maar helemaal opdoeken en de vliegtuigen onderbrengen bij de Marine Luchtvaart Dienst en weer een vliegdekschip kopen.

    Redactie: denk bijvoorbeeld aan een conflict waarbij Chavez vanuit Venezuela aanspraak maakt op dichtbij gelegen Antillen met de olievelden daar. Chavez koopt meer en meer wapens, heeft al gezegd dat NL toelaat dat Antillen als uitvalsbasis wordt gebruikt voor Amerikanen, etc. Wat als hij net als Argentinië met de Falklands meer gekkigheid in zijn hoofd haalt? Sukhoi Flanker vs. F-16? Of F-35?

  8. NG21on 11 Feb 2010 at 18:19

    De kans is groot dat landen die Su-35 kopen ook een force multiplier zoals als een AWACS kopen.

    Dan kun je als Nederland of enig andere operator van de JSF wel helemaal inpakken.

    Hoe ga je met F-35 op jacht naar zo’n AWACS als die wordt afgeschermd door Flankers.

  9. willemhagemanon 18 Feb 2010 at 20:12

    Beste NG21,

    Of je met de JSF (welke versie bedoel je overigens?) dan wel helemaal kunt inpakken is nog maar de vraag, indien wordt waargemaakt hetgeen is beloofd. Overigens zet ik bij dat laatste steeds meer vraagtekens.
    Elke AWACS valt met enkele andere specifieke vliegtuigen onder de categorie HVA (High Value Assets). Deze force multipliers wil je natuurlijk zo vroeg mogelijk, dan wel wanneer noodzakelijk, uitschakelen. Hoe doe je dat? De radar van AWACS vliegtuigen reikt ver, voor de NAVO E3 Sentry tot zo’n 600 km voor doelen op grote hoogte en minder ver naarmate doelen lager vliegen, waarbij op lage (terrein)hoogtes ook geografische factoren een beperkende rol (kunnen) gaan spelen. Hoe dan ook hoeft een AWACS vliegtuig zich voor doelen op middelbare en grote hoogte niet perse in de gevarenzone te begeven. De vijand zal indien nodig zijn HVA’s beschermen met fighter escort en/of fighter sweep; in uw voorbeeld de SU 35. Binnen de JSF familie zal de F-35A wellicht het meest ‘agile‘ vliegtuig zijn. De F-35A is zeker geen dogfighter vergeleken met de SU35, maar zo’n gevecht wil je in dit scenario ook niet aangaan en dat hoeft ook niet. De oplossing is gelegen in vroegtijdige detectie van het doel op grote afstand. Bepalend hier is de radar detectiecapaciteit van de fighter en eventueel die van de radar van AWACS en/of GCI station waarop je zonder zelf het doel al te zien je oorspronkelijke aanvalsplan zonodig kunt bijstellen, alsmede het bereik van het BVR missile; de zogenamde F-Pole: in goed Nederlands: de lengte van de stok om mee te slaan. Dat geldt voor beide partijen. Daarnaast spelen betrouwbaarheid en accuratesse (tezamen noemt men dat de Pk = kill probability) van zo’n BVR missile een rol om maar niet te spreken over de aanvalstactiek, geoefendheid en situatie gebonden slimheid van de vlieger. Indien beide partijen op alle fronten aan elkaar zijn gewaagd dan heb je een probleem en zul je een ander plan moeten verzinnen zoals bijvoorbeeld het opereren onder de paraplu van AWACS, andere specifiek op zo’n missie toegesneden vliegtuigen met een grotere BVR capaciteit of meer F-35A moeten inzetten teneinde de gewenste Pk te behalen. Het voert hier te ver om daar dieper op in te gaan. Laat ik het kortheidshalve vergelijken met de formule F-1, het DTM of welke klasse dan ook. Men rijdt in vrijwel gelijkwaardige auto’s, maar toch is er altijd maar één winnaar en soms ook nog uit onverwachte hoek. Factoren als ervaring coureur (vlieger), betrouwbaarheid en capaciteiten auto (vliegtuig), juiste afstelling voor dat specifieke racecircuit en weersomstandigheden (configuratie vliegtuig), bekwaamheid onderhoudstechnici, adviezen van de paddox (Intell, AWACS en/of GCI station) en niet te vergeten de factor geluk. Al deze factoren spelen bijna 1 op 1 in een luchtoorlog zoals in dit voorbeeld, zij het dat men het bij de planning en inzet van het luchtwapen niet op dit soort marginale zaken van de auto racerij wil laten aankomen. In de vliegerij wordt een plan gemaakt met een win kans die vele malen hoger licht (70- 100 %; situatie en noodzaak afhankelijk), anders begin je er niet aan of bedenk je iets beters. We zien wel waar het schip strandt is hier uit den boze. Iedere betrokkene moet voor de volle 100% geloven in het slagen van het aanvalsplan en dat kan in veel omstandigheden óók met de F-35A; zij het dat dit eveneens kan met alternatieve opvolgers van de F-16 en zeer waarschijnlijk evengoed en goedkoper. Maar daarover wellicht een volgende keer meer.

Comments RSS

Reageer ook

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.